T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 8. SINIF FEN BİLİMLERİ DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada yaz ve kış aylarında çekilmiş aynı manzaraya ait iki fotoğraf gösterir ve mevsimlerin neden değiştiğini sorar (E3.8). Öğrencilerden ilk düşüncelerini kâğıda yazmaları istenir. Haftanın amacının, mevsimlerin oluşumuyla ilgili nitelikleri tanımlamak ve topladıkları verileri kaydetmek olduğu paylaşılır. Gözlem ve ölçümlerde grup içi görev paylaşımı yapılacağı belirtilir (SDB2.2).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden mevsimlerin oluşumu ile ilgili merak ettikleri soruları yazmaları istenir (E3.8). Sorular etkileşimli tahtada toplanarak benzer olanlar bir araya getirilir ve sınıf soru listesi oluşturulur. Öğrencilerden hangi soruların gözlem ya da araştırmayla yanıtlanabileceğini belirtmeleri istenir (FB.8.1.1.a).

   FB.8.1.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, Dünya'nın Güneş'e olan uzaklığı ile mevsimler arasında ilişki olup olmadığını sorar. Öğrenciler görüşlerini gerekçeleriyle birlikte paylaşır ve farklı görüşleri karşılaştırır (KB2.7). Ortaya çıkan kavram yanılgıları tespit edilerek listeye eklenir; bu liste hafta boyunca sınanacak sorular olarak kullanılır (FB.8.1.1.a).

   FB.8.1.1
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Dünya'nın Güneş etrafındaki dolanma hareketi hatırlatılır. Öğrencilerden eksen eğikliği ile ilgili bilgileri güvenilir genel ağ, yazılı ve görsel kaynaklardan bularak bilimsel gerçeğe ulaşıp tanımlamaları istenir (OB4, E3.4, KB2.6). Tanımlar sınıfta karşılaştırılarak ortak bir tanım yazılır (FB.8.1.1.a).

   FB.8.1.1
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden bir cismin gölge boyunu aynı konumda ve öğle vaktinde ölçmeleri istenir. İlk ölçüm sınıfta yapılır; bir haftalık periyotta ölçümlerin sürdürülmesi için yöntem belirlenir. Ölçümler her gün tabloya kaydedilir (OB7). Verileri düzenli kaydetme sorumluluğu üstlenilir (SDB1.2) (FB.8.1.1.b).

   FB.8.1.1
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar Dünya modeli, ışık kaynağı ve termometre kullanır. Işık ışınlarının yüzeye düşme açısı değiştirilir ve yüzeydeki sıcaklık değerleri kaydedilir. Model ışık kaynağı etrafında dolandırılarak farklı bölgelerdeki cismin gölge boyundaki değişimler gözlenir. Ardından dijital içerik ve bilimsel videolarla gözlemler pekiştirilir (OB2) (FB.8.1.1.b).

   FB.8.1.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden gölge boyu, ışının düşme açısı ve sıcaklık ölçümlerini bir tabloda düzenleyerek kaydetmeleri istenir (FB.8.1.1.b). Tanılayıcı Dallanmış Ağaç ile "Mevsimler Güneş'e uzaklıkla mı oluşur?" sorusu üzerinden kavram yanılgıları yeniden yoklanır. Grupların kayıt tabloları Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir. Öğretmen, verilerin sonraki hafta yorumlanacağını belirterek haftayı toparlar.

   FB.8.1.1

Sınıf defteri: FB.8.1.1 Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketi ve eksen eğikliğinin sonuçları…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen İlköğretim Haftası'na değinerek öğrencilerden Eylül ayındaki gün uzunluğunu yazın ve kışın gün uzunluğuyla karşılaştırmalarını ister. 'Gündüz süresi neden değişir?' sorusu sorulur ve öğrencilerin önceki derslerdeki bilgilerine dayanan tahminleri alınır (E3.8).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Etkileşimli tahtadaki Dünya-Güneş modelinde Dünya'nın Mart, Haziran, Eylül ve Aralık aylarındaki konumları sırayla gösterilir. Öğrencilerden her konumda Güneş ışınlarının düştüğü yeri ve Kuzey Yarım Küre'deki gündüz süresini gözleyip çalışma yaprağındaki tabloya kaydetmeleri istenir (FB.8.1.1.b; OB7).

   FB.8.1.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar Ekvator, dönenceler ve kutup bölgeleri için gündüz-gece süresi ve Güneş ışınlarının geliş açısı verilerini ders kitabından toplayıp (KB2.6) aynı tabloya ekler. Kayıtlar, hata bakımından başka bir grupla kontrol edilir (FB.8.1.1.b; SDB2.2).

   FB.8.1.1
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar tablodaki verileri Kuzey ve Güney Yarım Küre'yi karşılaştırarak yorumlar (KB2.7). Gece-gündüz süresinin ve Güneş ışınlarının geliş açısının değişmesi eksen eğikliği ve dolanma hareketiyle ilişkilendirilir. Verilerin değerlendirilmesiyle mevsimlerin oluşumuna ilişkin çıkarım yapılır (FB.8.1.1.c; KB2.16.1).

   FB.8.1.1
5. 40 dk
   Etkinlik 2

   Rol oynama tekniğiyle öğrenciler Güneş, eksen eğikliği olan Dünya, gözlemci ve veri kaydedici rollerine bürünür; ekinoks, dönenceler, mevsimlerin başlangıç tarihleri ve gece-gündüz sürelerinin değişmesi canlandırılır (E2.5, SDB2.2). Diğer öğrenciler canlandırmadan elde edilen verileri yorumlar ve değerlendirir (FB.8.1.1.c).

   FB.8.1.1
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden mevsimlerin oluşumuna ilişkin yorumlarını açık uçlu bir soruyla yazılı olarak özetlemeleri ve Venn şemasında Kuzey ile Güney Yarım Küre'deki mevsimlerin ortak ve farklı yönlerini göstermeleri istenir (FB.8.1.1.c). Çalışma yaprakları analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; tanılayıcı dallanmış ağaçla kalan kavram yanılgıları belirlenir.

   FB.8.1.1

Sınıf defteri: FB.8.1.1 Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketi ve eksen eğikliğinin sonuçları…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Dünya’da ve ülkemizde kaydedilen en yüksek ve en düşük sıcaklık değerlerini gösterir. Öğrencilerden bu değerlerin aynı günün havasını mı yoksa uzun yılların ortalamasını mı anlattığını tahmin etmeleri istenir. Hayvanları Koruma Günü (4 Ekim) nedeniyle hava olaylarının hayvanların yaşamını nasıl etkileyebileceği kısaca sorulur. Haftanın amacı, iklim ile hava olaylarını karşılaştırmak olarak duyurulur.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden iklim ve hava olayları ile ilgili merak ettikleri soruları sormaları istenir (E3.8). Sorular tahtada toplanır; rekor sıcaklık değerlerinden hareketle hangi niteliklerin ölçülebildiği tartışılır. Atmosferde bulunan gazlara değinilir ve su buharı vurgulanır (FB.8.1.2.a).

   FB.8.1.2
3. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gruplara ayrılır; her gruptan dolu, fırtına, kasırga ve hortum gibi yaşamı büyük ölçekte etkileyen hava olaylarından birini güvenilir genel ağ, yazılı ve görsel kaynaklarla araştırması istenir (OB1, OB7). Gruplar olayın oluşum koşullarını, görüldüğü yerleri ve etkilerini poster olarak hazırlar (D5.3, FB.8.1.2.a).

   FB.8.1.2
4. 15 dk
   Etkinlik 3

   Öğretmen bulunulan bölgenin bir haftalık hava durumu tahmin tablosunu verir; öğrencilerden belirlenen süre boyunca gözlem yaparak tahminlerin doğruluğunu tabloda işaretlemeleri istenir (OB4, SDB1.2). Ardından güvenilir kaynaklardaki iklim ve hava olaylarına ilişkin bilimsel veriler incelenir ve verilerin nitelikleri sınıflandırılır (E3.4, KB2.13, FB.8.1.2.a).

   FB.8.1.2
5. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Suyun hâl değişimleri hatırlatılır. Öğrencilerden yağmur, kar, dolu, kırağı, çiy ve sis oluşumlarını sırayla açıklamaları istenir; bu süreçte ayrılıp birleşme tekniği kullanılır. Atmosfer tabakasında gerçekleşen olaylara hava olayı, uzun yıllar boyunca geniş alanlarda gerçekleşen hava olaylarının ortalamasına iklim denildiği belirtilir (KB2.5, FB.8.1.2.b).

   FB.8.1.2
6. 15 dk
   Etkinlik 2

   Tahtada bir Venn şeması çizilir. Öğrencilerden ikili çalışarak hava olayları ile iklim arasındaki benzerlikleri şemanın kesişim bölümüne listelemeleri istenir. Listeler sınıfta karşılaştırılır ve ortak nitelikler birlikte düzenlenir (KB2.7, FB.8.1.2.b).

   FB.8.1.2
7. 15 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden aynı Venn şemasının dış bölümlerine hava olayı ile iklim arasındaki farklılıkları (süre, alan, değişkenlik) listelemeleri istenir. Öğretmen iklim ve hava olaylarını inceleyen bilim dallarına, bu alanlarda çalışan meteorolog ve iklim bilimciye değinir; hava olaylarının peri bacaları gibi yeryüzü şekillerindeki rolü Sosyal Bilgiler ile ilişkilendirilir (D7.3, D19.3, D14.3, FB.8.1.2.c).

   FB.8.1.2
8. 20 dk
   Etkinlik 4

   Gruplar hâlinde iklim ve hava olaylarının benzerlik ve farklılıklarını içeren poster veya sunum hazırlanır (OB1). Grup içinde görev paylaşımı yapılır; üyelerden olumlu iletişim kurmaları, görev bilinci taşımaları ve dayanışma göstermeleri istenir (SDB2.1, SDB2.2, D16.3, D14.1, D20.1, FB.8.1.2.c).

   FB.8.1.2
9. Sonuçlandırma25 dk

   Grupların poster veya sunumları sırayla sunulur; dinleyen öğrencilerden birbirlerinin duygu ve düşüncelerini anlamak için dikkatle dinlemeleri istenir (D15.1). Sunumlar analitik dereceli puanlama anahtarı ile değerlendirilir ve Venn şemasındaki son hâl üzerinden iklim ile hava olaylarının farklılıkları toparlanır (FB.8.1.2.c). Tanılayıcı dallanmış ağaç ve açık uçlu sorularla kavramlar yoklanır. Ülkemizdeki iklim türlerinin sosyoekonomik etkilerini araştırma görevi verilir (SDB2.3).

   FB.8.1.2

Sınıf defteri: FB.8.1.2 İklim ve hava olaylarını karşılaştırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, çivi sökmek, ağır bir kapağı kaldırmak ya da kuyudan su çekmek gibi günlük işlerin nasıl kolaylaştırılabileceğini sorar. Öğrencilerden bu işlerde kullanılan araçları söylemeleri istenir (E1.1). Verilen yanıtlar etkileşimli tahtaya yazılır ve haftanın basit makineleri sınıflandırma çalışmasıyla ilerleyeceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen basit makineler hakkında sorular sorar. Öğrencilerden günlük yaşantılarında gözlemledikleri basit makine örneklerini sınıfta arkadaşlarıyla paylaşmaları istenir (SDB2.1). Örneklerin ortak nitelikleri ve kullanım amaçları belirlenerek tahtada listelenir (FB.8.2.1.a).

   FB.8.2.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde basit makinelerin avantajları tartışılır (SDB2.2, KB2.18). Öğrencilerin iş ve enerji korunumuna ilişkin ön bilgileri basit makinelerle ilişkilendirilir. Basit makine tanımlanarak giriş ve çıkış kuvvetleri örnek üzerinde açıklanır (FB.8.2.1.a).

   FB.8.2.1
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Günlük yaşamdan verilen görsellerde kuvveti harekete, hareketi tekrar kuvvete dönüştüren ve iş kolaylığı sağlayan basit makineler incelenir. Öğrencilerden her görseldeki makinenin niteliklerini yazmaları ve belirledikleri niteliklere göre makineleri ayrı kümelere ayırmaları istenir (OB4, FB.8.2.1.b).

   FB.8.2.1
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden ayrıştırdıkları basit makineleri kuvvetten kazanç, yoldan kazanç, kuvvetin yönünü değiştirme ve enerji türünü dönüştürme amaçlarına göre gruplandırmaları istenir. İnceleme formül kullanılmadan yalnızca oran-orantıyla yapılır. Bileşik makinelerin yalnızca günlük yaşamdaki avantajlarına ve kullanım amaçlarına değinilir (FB.8.2.1.c).

   FB.8.2.1
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden oluşturdukları gruplardaki makineleri kaldıraç, sabit ve hareketli makara, makara sistemi, eğik düzlem, çıkrık, vida, çark ve kasnaklar olarak etiketlemeleri istenir. Görseller incelenerek her makinenin niteliği, kullanım amacı ve avantajı bilimsel biçimde gerekçelendirilir (KB3.3). Merak edilen sorular sorulur (SDB2.1, E1.1, E3.8) (FB.8.2.1.ç).

   FB.8.2.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden görsellerle verilen basit makineleri doğru etiketle eşleştirmeleri istenir; eşleştirme soruları çalışma kâğıdı olarak uygulanır. Öğretmen, kontrol listesiyle her öğrencinin nitelikleri belirleme, ayrıştırma, gruplandırma ve etiketleme basamaklarını yerine getirip getirmediğini işaretler. Sonuçlar sınıfla paylaşılarak basit makinelerin sınıflandırılması özetlenir (FB.8.2.1.ç).

   FB.8.2.1

Sınıf defteri: FB.8.2.1 Basit makineleri sınıflandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada kapı kolu, el arabası, makas ve kaldırım rampası görsellerini gösterir. Öğrencilerden bu araçların günlük yaşamda işi nasıl kolaylaştırdığını söylemeleri istenir (E1.1). Önceki haftada çalışılan basit makine çeşitleri hatırlanır; haftanın çalışması olan basit makine modeli tasarlama görevi kısaca tanıtılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden yaşantısında iş kolaylığı sağlayacak bir basit makine modeli tasarlamalarını içeren performans görevi verilir. Öğrenciler evde, okulda ya da mahallede zorlandıkları bir işi (yük kaldırma, kapak açma, ağır eşya taşıma gibi) belirleyip defterlerine yazar (E3.8). (FB.8.2.2.a)

   FB.8.2.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, vida ve çark-kasnak gibi basit makinelerin ders kitabındaki örneklerini inceleyerek belirledikleri işe en uygun olanı seçmeleri istenir (OB1). Seçimin gerekçesi, giriş ve çıkış kuvveti açısından kısaca yazılır (KB3.3). (FB.8.2.2.a)

   FB.8.2.2
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır ve düşünce ve ifadelerinde özgür seçimler yaparak grup içinde yardımlaşmaları istenir (SDB2.1, E1.2, D20.2). Grup, iş birliği içinde (SDB2.2) seçilen işe uygun basit makine modelinin ilk taslağını çizer ve gerekli malzemeleri listeler. (FB.8.2.2.a)

   FB.8.2.2
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan taslağı sorgulayıcı bir yaklaşımla gözden geçirmeleri ve modelin giriş kuvvetini, çıkış kuvvetini ve iş kolaylığını gösteren etiketli bir çizim hazırlamaları istenir (OB4). Her grup önerisini sınıfa sunar; diğer gruplar sorular sorar (KB2.18). (FB.8.2.2.a)

   FB.8.2.2
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden hazırladıkları basit makine modeli önerisini kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarı ölçütleriyle gözden geçirmeleri istenir. Öğretmen, performans görevini bu ölçütlerle değerlendirir. Öğrenciler çalışma kâğıdında modelin işi nasıl kolaylaştırdığını ve hangi basit makine türünü kullandığını eşleştirir (SDB1.3). (FB.8.2.2.a)

   FB.8.2.2

Sınıf defteri: FB.8.2.2 Günlük yaşamda iş kolaylığı sağlayacak bilimsel model oluşturabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada günlük yaşamdan iş gören örnekler gösterir (tekerlekli sandalye rampası, kuyudan su çeken çıkrık, cımbız). Öğrencilerden bu işlerin hangi basit makineyle kolaylaştığını tahmin etmeleri istenir. Bu hafta günlük yaşamda iş kolaylığı sağlayacak bir basit makine modelinin önerileceği ve kanıtlara göre yenileneceği duyurulur (E1.1, E3.8).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen kaldıraç, makara sistemi, eğik düzlem, çıkrık, vida, çark ve kasnak örneklerini etkileşimli tahtada gösterir. Gruplar hâlinde ders kitabından yararlanılarak günlük yaşamda zorlanılan bir iş belirlenir. Bu işi kolaylaştıracak basit makine seçilir ve giriş ve çıkış kuvveti bakımından gerekçelendirilir (SDB2.2). Seçilen makine için model taslağı çizilir (FB.8.2.2.a).

   FB.8.2.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan model için gerekli araç gereç listesini ve iş takvimini hazırlamaları istenir. Basit makine modeli tasarlama sürecinde planlarını zamanında ve eksiksiz yürütmeleri beklenir (D3.2, D12.3, D16.3). Taslaktaki makinenin ilk hâli hazırlanarak giriş kuvveti ile çıkış kuvveti denenir (FB.8.2.2.a).

   FB.8.2.2
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden belirledikleri araç gereçten yola çıkarak estetik bakış açısıyla özgün ve bütüncül bir anlayışla herhangi bir basit makine modeli önermeleri istenir (D7.2, OB1). Gruplar modelin çalışma düzenini ve kullanım amacını kısa bir yazıyla açıklar. Model üzerinde kuvvet kazancı denenerek gözlemler kaydedilir (FB.8.2.2.a).

   FB.8.2.2
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Modeller sınıfta sergilenir ve gruplar tasarladıkları modeli diğer modellerle karşılaştırır. Tespit edilen hata ve eksiklikler gelişim fırsatı olarak değerlendirilir (SDB1.3, D16.3, KB3.3). Karşılaştırma ve yeni deneme sonuçlarından elde edilen kanıtlara göre modeller yenilenir (FB.8.2.2.b).

   FB.8.2.2
6. Sonuçlandırma25 dk

   Yenilenen modeller Performans Görevi olarak sunulur. Öğrencilerden modellerinde hangi yeni kanıta göre neyi değiştirdiklerini açıklamaları istenir. Sunumlar Dereceli Puanlama Anahtarı ve Kontrol Listesi ile değerlendirilir; öğrencilere Çalışma Kâğıdı verilerek modellerinin gelişimini yazmaları sağlanır (FB.8.2.2.b).

   FB.8.2.2

Sınıf defteri: FB.8.2.2 Günlük yaşamda iş kolaylığı sağlayacak bilimsel model oluşturabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı ve Kızılay Haftası'na değinir. Kızılay'ın yardım malzemelerini kolay taşımak için kullanılabilecek bir basit makine düzeneği etkileşimli tahtada gösterilir. Öğrencilerden bu düzeneği geçen haftalarda önerdikleri modellerle ilişkilendirmeleri ve nasıl geliştirilebileceğini merak etmeleri istenir (E1.1). Bu derste modellerin yeni kanıtlara göre yenileneceği duyurulur.

   FB.8.2.2
2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden önceki haftalarda hazırladıkları basit makine modellerini (kaldıraç, makara, eğik düzlem vb.) gözden geçirmeleri istenir. Öğretmen teknoloji ve tasarım dersiyle ilişki kurarak ölçüt ve sınırlılıkları (maliyet, güvenlik, malzeme) tahtada sıralar. Öğrenciler modellerinin hangi ölçütleri karşıladığını sorgular (KB3.3, E3.8) (FB.8.2.2.b).

   FB.8.2.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen yeni kanıtlar sunar: ölçülen giriş ve çıkış kuvveti değerleri ile model fotoğrafları. Öğrenciler ders kitabı ve görsellerden bilgi toplayarak bu kanıtların modelleriyle uyumunu inceler (OB1, OB4). Gruplar modelin hangi yönünün değiştirilmesi gerektiğini tartışır; görüşler dinlenerek gerekçelendirilir (KB2.18, SDB2.1) (FB.8.2.2.b).

   FB.8.2.2
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler çalışma kâğıdına modellerindeki sorunları ve yeni kanıtlardan çıkan sonuçları yazar. Her sorun için olası bir değişiklik önerisi eklenir. Öğrenciler bu sırada bağımsız karar verir ve çalışmalarını öz yansıtmayla değerlendirir (E1.2, SDB1.3) (FB.8.2.2.b).

   FB.8.2.2
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar iş bölümü yaparak modellerini yeni kanıtlara göre yeniler; gerekli çizim ve hesaplamalarda matematik bilgisinden yararlanılır. Öğrenciler birbirine yardım eder ve görevlerini sorumlulukla yerine getirir (SDB2.2, D16, D20). Yenilemede sabırla denemeler tekrarlanır ve düzenli, estetik bir görünüm gözetilir (D12, D7) (FB.8.2.2.b).

   FB.8.2.2
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Yenilenen modeller kontrol listesi ve analitik dereceli puanlama anahtarı kullanılarak ölçüt ve sınırlılıklar açısından değerlendirilir. Gruplar modellerini sunar; sınıf, eski ve yeni model arasındaki farkı gerekçeleriyle tartışır (KB2.18, KB3.3). Öğretmen süreç boyunca çalışkanlığı gözlemler (D3) (FB.8.2.2.b).

   FB.8.2.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden yenilenen modellerinin hangi yeni kanıta göre nasıl değiştiğini çalışma kâğıdına özetlemeleri istenir. Öğretmen kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarı sonuçlarını performans görevi kapsamında paylaşır. Eşleştirme soruları ile basit makine türleri ve kullanım amaçları eşleştirilir. Öğretmen modelin kanıtla yenilenebileceğini vurgulayarak çalışmayı toparlar (FB.8.2.2.b).

   FB.8.2.2

Sınıf defteri: FB.8.2.2 Günlük yaşamda iş kolaylığı sağlayacak bilimsel model oluşturabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bir yaranın iyileşmesini ve bir fidanın boyunun uzamasını gösteren görseller sunar. Öğrencilerden her iki durumda hücrelerde neler olduğuna ilişkin tahminlerini sorgulayarak defterlerine yazmaları istenir (E1.1, E3.8). Bu hafta hücre bölünmelerinin çeşitlerinin incelenerek karşılaştırılacağı açıklanır.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Eşeyli ve eşeysiz üreme kavramlarına ilişkin ön bilgileri yoklamak amacıyla beyin fırtınası yapılır; öğrencilerin söyledikleri sözcükler tahtada toplanır. Sözcüklerden hareketle hücre bölünmelerinin çeşitlerine giriş yapılır. Öğrencilerden bu bölünmelerin hangi üreme türleriyle ilişkili olabileceğine ilişkin düşüncelerini söylemeleri istenir (FB.8.3.3.a).

   FB.8.3.3
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, bölünmelere ait özellikleri dijital içerik ve basılı kaynaklardan inceleyerek sorgular (OB4, OB2). Ardından öğretmen mitoz ve mayoz kavramlarını açıklar. Öğrencilerden sorgulama yoluyla bölünme sonunda oluşan hücre sayısı, kromozom sayısı ve bölünmenin hangi hücrelerde gerçekleştiği gibi özellikleri belirleyip defterlerine yazmaları istenir (FB.8.3.3.a).

   FB.8.3.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır; gruplardan mitoz ve mayozun benzerliklerini kaynaklardan yararlanarak listelemeleri istenir (SDB2.1). Evrelere girilmeden mayoz bölünmenin iki aşamadan oluştuğuna değinilir. Gruplar, listelerindeki benzerlikleri sırayla sınıfa okur (FB.8.3.3.b).

   FB.8.3.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, mitoz ve mayozun farklılıklarını listeler. Olumlu iletişim ve nezaket çerçevesinde, belirlenen benzerlik ve farklılıkları karşılaştırarak bir tablo oluşturur (SDB2.1, D14.1, KB2.7). Tablodaki bilgiler gruplar arasında denetlenir ve gerekirse düzeltilir (FB.8.3.3.c).

   FB.8.3.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplardan karşılaştırma tablosunu poster hâlinde hazırlayıp sınıfa sunmaları istenir (OB4). Her grup, posterindeki en önemli farklılığı örnekle açıklar. Öğretmen, posterleri Kontrol Listesi ile değerlendirir (FB.8.3.3.c).

   FB.8.3.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Mitoz ve mayoza ilişkin kısa bir animasyon izletilerek öğrenmeler pekiştirilir (OB2). Öğrencilerden Eşleştirme Soruları ve Tanılayıcı Dallanmış Ağaç ile benzerlik ve farklılıkları ayırt etmeleri; Karşılaştırma Tablosunu tamamlamaları istenir (FB.8.3.3.c). Posterler Kontrol Listesi ile değerlendirilerek Portfolyoya konur.

   FB.8.3.3

Sınıf defteri: FB.8.3.3 Mitoz ve mayoz kavramları arasındaki ilişkiyi karşılaştırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Ders kitabındaki aile görselleri etkileşimli tahtada gösterilir. Öğrencilerden aile bireyleri arasında gözlemledikleri benzerlik ve farklılıkları birer cümleyle söylemeleri ve bunların nedenini tahmin etmeleri istenir (E1.1, E3.8). Öğretmen, bu hafta kalıtımla ilgili kavramlar arasındaki ilişkilerin ortaya konacağını ve kavramların uyumlu bir bütün olarak açıklanacağını belirtir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere akraba olan kişilerin benzerlik ve farklılıklarını kıyaslamaları için kalıtım ve karakter kavramıyla ilgili açık uçlu sorular sorulur (hangi özellikler anne babadan geçer, hangileri sonradan kazanılır). Yanıtlar karşılaştırma tablosuna işlenir ve benzerlik ile farklılıkların nedenleri sorgulanır (KB2.7, SDB3.3). Tablodaki bulgular kalıtım ve karakter kavramlarıyla ilişkilendirilir (FB.8.3.4.a).

   FB.8.3.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden “Aslı ne ise nesli odur.” atasözünün anlamını gruplar hâlinde tartışmaları istenir (OB5, KB2.18). Atasözündeki düşünce karakter, gen ve kalıtım kavramlarıyla ilişkilendirilir; atasözünün bilimsel açıdan hangi noktada doğru, hangi noktada eksik kaldığı sorgulanır (FB.8.3.4.a).

   FB.8.3.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Mendel'in bezelye çalışmaları kısaca incelenir; karakter, gen, alel, baskın, çekinik, saf döl, melez döl, genotip ve fenotip kavramları örneklerle açıklanır. Öğrencilerden bu kavramlar arasındaki mantıksal ilişkileri (alel ile gen, genotip ile fenotip gibi) ortaya koymaları istenir (OB1, SDB1.2, FB.8.3.4.a).

   FB.8.3.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplara kavram haritası şablonu verilir; öğrencilerden kavramları yerleştirmeleri ve aralarındaki temel ilişkileri bağlantı sözcükleriyle göstermeleri istenir (KB2.13). Örneklerden yola çıkılarak ilişkiler genellenir (KB2.16.1). Gruplar haritalarını birbirleriyle karşılaştırıp eksik ya da yanlış bağları düzeltir (FB.8.3.4.a).

   FB.8.3.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden kendi haritalarına dayanarak kalıtımla ilgili kavramları uyumlu bir bütün olarak açıklamaları istenir. Örneğin Aa genotipli melez bir bezelyenin fenotipinin neden baskın alele göre belirlendiği, kavramlar birbirine bağlanarak anlatılır (OB1, KB2.16.1, FB.8.3.4.b).

   FB.8.3.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler çalışma kâğıdı üzerinde kavram ağını yeniden kurar ve kalıtımla ilgili kavramları uyumlu bir bütün olarak sözlü ya da yazılı açıklar. Çalışmalar dereceli puanlama anahtarı ve kontrol listesiyle değerlendirilir; kavram ağı portfolyoya eklenir. Öğretmen eksik kalan ilişkileri toparlar (FB.8.3.4.b).

   FB.8.3.4

Sınıf defteri: FB.8.3.4 Kalıtımla ilgili kavramları yapılandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, gen, kromozom ve alel kavramlarını etkileşimli tahtada kısa bir şemayla hatırlatır. Dünya Engelliler Günü'ne değinilerek bireyler arasındaki farklılıkların doğal olduğu ve saygıyla karşılanması gerektiği vurgulanır. Öğrencilerden 'Anne babaya benzeyen özellikler çocuklara nasıl aktarılır?' sorusuna birer tahmin yürütmeleri istenir. Bu hafta bezelye çaprazlamaları üzerinden kalıtımın işleyişinin ve akraba evliliklerinin genetik sonuçlarının incelenmesi gerektiği duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Mendel'in bezelye bitkisi üzerinde yaptığı deneylere ait tablo ve şemalar etkileşimli tahtada gösterilir (OB4). Öğrencilere 'Mendel neden bezelyeyi seçmiş olabilir?' ve 'Tabloda hangi özellikler karşılaştırılmış?' gibi açık uçlu sorular yöneltilerek deneyleri sorgulamaları sağlanır. Bezelye bitkisini kullanmanın sağladığı avantajlara değinilir (FB.8.3.5.a).

   FB.8.3.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Mendel'in çalışması tek karakter örneği üzerinden açıklanır. Öğrencilerden gen, alel, baskın, çekinik, genotip, fenotip ve çaprazlama kavramlarını kullanarak tek karakter çaprazlamasına ait nitelikleri kendi cümleleriyle tanımlamaları istenir. Ardından bezelyedeki tek karakter özelliklerini içeren örnek problem sunulur ve öğrencilerin örneği incelemesi sağlanır (FB.8.3.5.a).

   FB.8.3.5
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Yalnız bezelyelerdeki baskın ve çekinik aleller kullanılarak farklı problemler hazırlanır ve sınıf gruplara ayrılır. Gruplardan problemleri yardımlaşarak çözmeleri, birinci ve ikinci nesillere ait dölleri belirlemeleri beklenir (SDB2.2, SDB3.3, D20.1). Öğrenciler problem çözerken ulaştıkları bilgileri çalışma kâğıdına kaydeder (OB7) (FB.8.3.5.b).

   FB.8.3.5
5. 15 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan elde ettikleri verileri birlikte yorumlayarak değerlendirmeleri istenir (SDB2.2, OB2). Birinci ve ikinci nesil dölleri oranları belirlenir, fenotip ve genotip olarak açıklanır. Bu döllerin yavru bireylere aktaracağı özellikler araştırmacı ve sorgulayıcı bakış açısıyla tahmin edilir (KB3.1, D3.3) (FB.8.3.5.c).

   FB.8.3.5
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Çaprazlamalara girmeden diğer canlılarda da karakter aktarımının benzer olduğu vurgulanır. Öğrencilerden cinsiyetin nasıl belirlendiğini açıklamaları istenir. İnsanda cinsiyetin babadan gelen eşey kromozomu ile belirlendiği açıklanır (SDB2.3, SDB3.3) (FB.8.3.5.c).

   FB.8.3.5
7. 20 dk
   Etkinlik 4

   Öğrencilerin akraba evliliğinin genetik sonuçlarına ilişkin düşünceleri beyin fırtınasıyla sorgulanır. Gruplar, grafik ve tablolar üzerinden mantıksal temellendirme yapar (OB4) (FB.8.3.6.a). Ülkemizde sık görülen genetik hastalıklar ile ölü ve engelli doğumlara ilişkin veriler incelenir (OB7); üyeler görev bilinciyle yardımlaşır (D3.4, D16.3, SDB2.2, D20.1). Sonuçların her çocukta görülmemesi gibi mantıksal tutarsızlıklar belirlenir (FB.8.3.6.b).

   FB.8.3.6
8. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar arasında elde edilen fikirler sınıf tartışmasına açılır; öğrencilerden akraba evliliklerinin genetik sonuçları konusunda geçerli bir fikir oluşturmaları istenir (OB1, KB3.3, KB3.1) (FB.8.3.6.c). Akraba evliliği dışındaki evliliklerde de bu sonuçların daha düşük ihtimalle görülebileceğine değinilir. Öğrenme kanıtı olarak öğrencilerden açık uçlu soruları yazılı yanıtlamaları ve tanılayıcı dallanmış ağaçta kendi fikirlerini sınamaları istenir.

   FB.8.3.5FB.8.3.6

Sınıf defteri: FB.8.3.5 Tek karakter çaprazlamaları ile ilgili problemler çözerek sonuçlarına…; FB.8.3.6 Akraba evliliklerinin genetik sonuçlarını tartışabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, İnsan Hakları ve Demokrasi Haftası bağlamında her canlının sağlıklı yaşam hakkına değinir ve önceki haftada işlenen kalıtımı hatırlatır. Genlerde beklenmedik bir değişim olursa ne olabileceği sorulur; öğrencilerin tahminleri tahtaya yazılır (E1.1). Bu haftanın amacının mutasyon hakkında güvenilir bilgi toplamak olduğu açıklanır.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Mutasyonla ilgili bir durum örnek olay yöntemiyle sunulur ve öğrencilerden olayı gruplar hâlinde tartışmaları istenir. Öğretmen merak duygusunu artırmak için açık uçlu sorular sorar (E1.1). Öğrenciler yanıtını arayacakları soruları belirler ve bu sorulara ulaşmak için hangi araçlara gerek duyacaklarını listeler (FB.8.3.7.a).

   FB.8.3.7
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere mutasyon konusunda bireysel ya da grup olarak poster, afiş, resim veya rapor hazırlamayı içeren performans görevi verilir (SDB1.2). Öğrencilerden görev için kullanacakları araçları güvenilir genel ağ adresleri, basılı kaynaklar ve alan uzmanlarıyla görüşme seçenekleri arasından belirleyip çalışma planına yazmaları istenir (FB.8.3.7.a).

   FB.8.3.7
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen rehberlik ederek öğrencilerin gerçeği arama isteğiyle sorular sormasını ve güvenilir araçları belirlemesini sağlar (OB2, OB1, E3.4, E3.8). Öğrencilerden belirledikleri aracı kullanarak mutasyon hakkında bilgi toplamaları istenir (OB7, FB.8.3.7.b).

   FB.8.3.7
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden uzman veya bilimsel kaynaklardan elde ettikleri bilgileri arkadaşlarıyla tartışarak doğrulamaları istenir (D11.2, OB7, OB1). Üreme hücrelerinde oluşan mutasyonun kalıtsal olduğu ve yavru bireye aktarılabileceği bilgisi kaynaklarla karşılaştırılır. Doğrulanamayan bilgiler elenir (KB3.3, FB.8.3.7.c).

   FB.8.3.7
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar oluşturulur; mutasyonların canlı yaşamına olumlu ve olumsuz etkileri iş birlikli biçimde tartışılır ve öğrenciler görüşlerini ifade eder (E3.5, KB3.3). Ulaşılan bilgiler doğrultusunda yeterli ve dengeli beslenme, zararlı madde kullanımı, radyasyon, aşırı güneş ışığı ve kimyevi maddelere maruz kalma gibi durumların mutasyona etkisine değinilir; sağlıklı yaşama özen gösterilmesi beklenir (D13.4). Tartışmada doğrulanmış bilgiler kullanılır (FB.8.3.7.c).

   FB.8.3.7
7. 15 dk
   Etkinlik 4

   Sınıf içi sunumlar sırasında öğrencilerden doğruladıkları bilgileri kaydetmeleri istenir (OB1, FB.8.3.7.ç). Sunumlarda video, sunu ya da röportaj gibi tekniklerden yararlanılabilir; dijital sunum ve video hazırlamada bilişim teknolojileri ve yazılım dersiyle ilişki kurulur (OB2). Öğrencilerden görev bilinciyle ve plana göre hareket etmeleri beklenir (D3.2, E2.2, D16.3).

   FB.8.3.7
8. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin performans görevleri sınıfta sergilenir; kaydedilen doğrulanmış bilgiler analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir (FB.8.3.7.ç). Öğrencilerden açık uçlu sorularla mutasyon bilgisine hangi araçlarla ulaştıklarını, bilgiyi nasıl doğruladıklarını ve nasıl kaydettiklerini yazmaları istenir. Sürecin tamamı tanılayıcı dallanmış ağaçla değerlendirilir ve eksik kalan noktalar belirlenir.

   FB.8.3.7

Sınıf defteri: FB.8.3.7 Mutasyonla ilgili bilgi toplayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, Tutum, Yatırım ve Türk Malları Haftası'na değinerek canlıların sınırlı kaynaklarla yaşamını sürdürmesine ilişkin bir soru sorar: çöldeki bir canlı suyu nasıl idare eder? Öğrencilerin tahminleri merakla dinlenir (E1.1). Haftanın amacı olarak canlıların yaşadıkları çevreye uyumuna ilişkin veri toplayıp yorumlamak ve bilimsel çıkarım yapmak paylaşılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Çöl tilkisi ve boz ayı ile ilgili basılı kaynaklar, belgesel ya da animasyon sunulur; öğrencilerden bu canlıların görsellerini merak duygusuyla incelemeleri beklenir (OB4, SDB3.1, E1.1). Buluş yoluyla yönlendirici sorular sorularak öğrencilerin canlıya ait özellikleri belirlemeleri ve bu özelliklerin sebebini sorgulamaları sağlanır (E3.8). Özellikler tanımlanır (FB.8.3.8.a).

   FB.8.3.8
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Aynı türe ait kutup tilkisi ve kutup ayısı gibi başka örnekler sunulur. Öğrencilerden bu canlıların özelliklerini çöl tilkisi ve boz ayınınkilerle karşılaştırma tablosunda karşılaştırmaları ve yaşam alanlarına ilişkin gözlemlerini birbiriyle ilişkilendirmeleri istenir (KB2.7, D9.3). Canlıların çevreye uyumuna ilişkin nitelikler sınıfça tanımlanır (FB.8.3.8.a).

   FB.8.3.8
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden canlıların tür içi çeşitliliği üzerinden varyasyon kavramını keşfetmeleri beklenir (KB2.16.1). Öğrenciler gruplara ayrılır; her gruba bir yaşam alanı örneği verilir ve gruplardan bu alandaki canlı örneklerini belirlemeleri, çevreye uyumlarına ilişkin verileri kaydetmeleri istenir (FB.8.3.8.b; SDB2.2, SDB2.1).

   FB.8.3.8
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Varyasyon ve doğal seçilimin etkisine ilişkin yönlendirici sorular yöneltilerek öğrencilerin bunların adaptasyonla ilişkisini fark etmeleri beklenir (OB1). Gruplardan, yaşam alanlarındaki canlı örneklerini oyunlaştırma ya da hikâyeleştirme yöntemleriyle anlatmaları ve anlatım sırasında topladıkları verileri kaydetmeleri istenir (FB.8.3.8.b; E2.5, D3.3). Performans görevi hikâye haritası formuyla izlenir.

   FB.8.3.8
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Varyasyon ve doğal seçilim kavramları açıklanır. Öğrencilerden canlıların yaşadıkları çevreye uyumlarına ilişkin ulaştıkları verileri yorumlayarak değerlendirmeleri ve kararlarını gerekçelendirmeleri istenir (FB.8.3.8.c; KB3.1, SDB3.3, SDB2.1). Canlıların farklı özellikleri dikkate alınarak farklılıklara saygı duyulması, canlıya ve çevreye değer verilmesi beklenir (SDB2.3, D5.2, D9.3).

   FB.8.3.8
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden karşılaştırma tablosundaki verilere dayanarak bir canlının yaşadığı çevreye uyumuna ilişkin çıkarımını açık uçlu soruyla yazması istenir (FB.8.3.8.c). Yapılandırılmış grid ve tanılayıcı dallanmış ağaç doldurulur. Performans görevi dereceli puanlama anahtarı ve hikâye haritası formuyla değerlendirilir; çalışmalar portfolyoya eklenir.

   FB.8.3.8

Sınıf defteri: FB.8.3.8 Canlıların yaşadıkları çevreye uyumlarına ilişkin bilimsel çıkarım…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen bir cetveli sıranın kenarında titreştirerek ses çıkarır; öğrencilerden sesin nereden ve nasıl geldiğini düşünmeleri istenir (E1.1). Düşünceler etkileşimli tahtaya yazılır. Ardından bu derste müzik aletleri, günlük cisimler ve su kullanılarak sesin nasıl oluştuğunun ve yayıldığının araştırılacağı duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin getirdiği saz, davul, flüt gibi müzik aletleri sırayla çalınır; öğrenciler ses çıkarırken aletlerin hangi kısımlarında hareket olduğunu gözler (SDB1.2, E2.5). Telin ya da zarın üzerine hafifçe dokunularak hareket hissedilir ve gözlemler deftere yazılır. Gözlemlerden sesi oluşturan nitelikler belirlenir. (FB.8.4.1.a)

   FB.8.4.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Sınıf ya da laboratuvar ortamında olabildiğince sessiz bir ortam oluşturulur; öğrencilerden dışarıdan duydukları sesleri not etmeleri istenir (KB2.2). Bu seslerin nasıl oluştuğu tartışılır. Tartışmadan çıkan ortak noktalar müzik aletleriyle yapılan gözlemlerle birleştirilerek sesi oluşturan nitelikler tanımlanır. (FB.8.4.1.a)

   FB.8.4.1
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden sınıf, okul, okul bahçesi, doğa gibi ortamlarda çeşitli ses kaynaklarını belirlemeleri istenir (SDB1.2). Sırayla cetvel, masa, sıra, kapı gibi cisimlere vurularak veya cisimler tıklatılarak ses oluşturulur (KB2.2, SDB1.2). Her ses kaynağı için gözlenenler gözlem tablosuna kaydedilir. (FB.8.4.1.b)

   FB.8.4.1
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Bir kaba (pet şişe, kova vb.) su doldurulur ve damlalıkla belirli bir yükseklikten su damlatılarak yüzeyde oluşan dalgalanma gözlenir. Birden fazla ses kaynağının ses oluşturmadaki ortak niteliklerine ait veriler çalışma kâğıdına kaydedilir (E3.2, OB7). Veriler gözlem tablosundaki kayıtlarla karşılaştırılır. (FB.8.4.1.b)

   FB.8.4.1
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gözlemlerden ve kaydedilen verilerden yola çıkarak sesin titreşim sonucu oluştuğu ve dalgalar hâlinde yayıldığı yorumlanır, değerlendirilir (KB2.10, SDB1.2). Su yüzeyindeki dalgalanma ile ses kaynaklarının titreşimi arasında ilişki kurulur. Öğrencilerin fikirlerini özgürce ifade etmeleri sağlanır (D11.3); değerlendirme için çalışma kâğıdı kullanılır. (FB.8.4.1.c)

   FB.8.4.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden sesin titreşim sonucu oluştuğunu ve dalgalar hâlinde yayıldığını gözlem verilerine dayanarak açıklayan bir şema ve iki üç cümlelik açıklama hazırlamaları istenir; bu çalışma performans görevi olarak alınır. Çalışmalar dereceli puanlama anahtarı ve kontrol listesiyle değerlendirilir, seçilen çalışmalar portfolyoya eklenir. (FB.8.4.1.c)

   FB.8.4.1

Sınıf defteri: FB.8.4.1 Sesin oluşumuna yönelik bilimsel çıkarım yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bir davul vuruşunun, titreşen bir telin ve uzaydaki bir patlamanın görsellerini gösterir. Öğrencilerden bu görsellerde sesin nasıl oluştuğunu ve kulağa nasıl ulaştığını kısaca söylemeleri istenir. Dersin, sesin hangi ortamlarda yayılabildiğini deneyle araştırmaya yönelik olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin sesin yayıldığı ortama ilişkin ön öğrenmelerini açığa çıkarmak için açık uçlu sorular sorulur. Öğretmen Farabi'nin ses dalgaları üzerine yaptığı çalışmalardan bahsederek merak uyandırır (E1.1). 'Ses dalgaları her ortamda yayılır mı?' ve 'Güneş'te gerçekleşen patlamaları duyabiliyor musunuz?' soruları yöneltilir (FB.8.4.2.a).

   FB.8.4.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gruplara ayrılır. Gruplardan bu sorular üzerinde tartışmaları ve grup içinde sesin yayılmasını etkileyen değişkenlere ilişkin tahminlerde bulunmaları istenir (SDB3.3, OB1). Tahminler grup panolarına yazılır ve sınıfla paylaşılır; ortak tahminler deneyde sınanacak sorulara dönüştürülür (FB.8.4.2.a).

   FB.8.4.2
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara özdeş ses kaynağı verilir; gruplardan sesin katı, sıvı ve gaz ortamlarda yayılmasına ilişkin deney tasarlamaları ve gözlem yapmaları istenir (KB2.7, KB2.2). Öğrencilerden grup içinde farklı roller almaları ve görev bilinciyle yardımlaşmaları beklenir (D20.4, D3.4). Görev dağılımıyla sesin yayılmasını etkileyen faktörler araştırılır (D16.3). Deney tasarımları sınıfta paylaşılır (FB.8.4.2.a).

   FB.8.4.2
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar tasarladıkları deneyi uygular, ölçümlerini ve gözlemlerini tabloya kaydeder. Öğrencilerden elde ettikleri verileri analiz etmeleri ve değerlendirerek sesin yayılabilmesi için maddesel ortama ihtiyaç duyulduğuna ilişkin çıkarım yapmaları beklenir (OB7, KB2.10). Gruplar çıkarımlarını verilere dayandırarak sunar (FB.8.4.2.b).

   FB.8.4.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğretmen sesin yayılması için maddesel ortamın gerekli olduğunu vurgulayarak sesin boşlukta yayılmadığına değinir. Uzayda madde yoğunluğunun çok az (eser düzeyde) olması nedeniyle Güneş'ten gelen patlama seslerinin duyulmadığı ve ses kaynağının bulunduğu ortamın değişmesinin duyulan sesi etkilediği ifade edilir. Güvenilir genel ağ kaynakları ya da sanal laboratuvar üzerinden sesin maddesel ortamda yayılmasına yönelik etkinlik yapılır (OB2). Elde edilen veriler deney sonuçlarıyla karşılaştırılır (FB.8.4.2.b).

   FB.8.4.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden deney sürecini, topladıkları verileri ve ulaştıkları çıkarımı içeren kısa bir deney raporu hazırlamaları istenir (FB.8.4.2.b). Raporlar performans görevi olarak dereceli puanlama anahtarı ve kontrol listesiyle değerlendirilir, portfolyoya eklenir. Gruplar sonuçlarını sunar; sesin yayılması için maddesel ortamın gerekliliği sınıfça özetlenir.

   FB.8.4.2

Sınıf defteri: FB.8.4.2 Sesin yayılabildiği ortamlara yönelik deney yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada ince bir düdük sesi, kalın bir davul sesi, yakından ve uzaktan gelen bir ses gibi farklı sesler dinletir. Öğrencilerden bu sesler arasındaki farkları söylemeleri istenir. Dersin amacı, sesin ince ve kalın ya da şiddetli ve zayıf işitilmesine neden olan özellikleri deneylerle incelemek olarak açıklanır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden kedi ve aslanın çıkardıkları sesleri ve aralarındaki farkı düşünmeleri istenir. Öğrenciler gruplara ayrılır; her gruba ksilofon, gitar, saz, flüt gibi müzik aletleri verilir ve aletlerden çıkan sesler incelenir. Çeşitli aletlerle oluşturulmuş bir beste dinletilerek hangi sesin hangi enstrümana ait olduğu tahmin ettirilir (OB9). Gruplar gözlemlerini paylaşır; farklı kaynaklarda üretilen seslerin titreşimlerinin de farklı olduğuna değinilir (D20.1) (FB.8.4.3.a).

   FB.8.4.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplara deney düzeneğini kurabilmeleri için uygun ortam ve malzemeler sağlanır (SDB1.2). Öğrencilerden aynı kaynaktan çıkan seslerin ince ve kalın işitilmesine neden olan özellikleri ile ilgili deney tasarlamaları istenir. Kullanılan malzemeye göre araca vurma veya üfleme işlemleri yapılabilir; tasarımlar çalışma kâğıdına yazılır (FB.8.4.3.a).

   FB.8.4.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar tasarladıkları deneyi yürütür, ölçme yapar ve verileri tabloya kaydederek analiz eder (FB.8.4.3.b). Öğretmen verileri açıklayarak ince ve kalın duyulmasını sağlayan özelliğin frekans olduğunu tanımlar (KB2.7); frekans biriminin hertz olduğu belirtilir. Müzik aletlerinin seslerinin neden farklı olduğu beyin fırtınasıyla tartışılır (SDB3.3); aynı frekanstaki sesleri kulağın ayırt etmesine sesin tınısı denildiği belirtilir.

   FB.8.4.3
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmenin hazırladığı, ses kaynağından uzaklık ve ses şiddetinin işitmeye etkisini içeren senaryo dağıtılır; öğrencilerden senaryodaki problemi tanımlamaları istenir (SDB3.3) (FB.8.4.4.a). Sesin bir enerji türü olduğu vurgulanarak çığ oluşumu, alçaktan uçan uçakların camları titreştirmesi, böbrek taşlarının kırılması gibi örnekler verilir (E3.8, OB1). Öğrenciler tartışma yöntemiyle uzaklık ve şiddet ile işitme arasında neden sonuç ilişkisi kurar (KB2.8, E3.6, D3.3) (FB.8.4.4.b).

   FB.8.4.4
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden problem durumunda işitmeyi etkileyen değişkenleri belirlemeleri istenir (SDB1.2) (FB.8.4.4.c). Gruplar V diyagramı kullanarak deney yapar; ses şiddeti sabit tutulup kaynağa yaklaşılır ve uzaklaşılır, sonra uzaklık sabit tutulup şiddet artırılır ve azaltılır (E3.7) (FB.8.4.4.ç). Her grup uzaklık ve şiddetin işitmeye etkisine yönelik iki ayrı önerme yazar (SDB1.2) (FB.8.4.4.d).

   FB.8.4.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar V diyagramlarını ve iki ayrı önermelerini sınıfa sunar; önermeler tartışılarak ses kaynağından uzaklık ve ses şiddetinin işitmeye etkisi karşılaştırılır (FB.8.4.4.d). Ses şiddetinin, seslerin şiddetli veya zayıf işitilmesine neden olan özellik olduğu ifade edilir; matematiksel ilişki ve birim verilmez. Şiddetli seslerin insan sağlığına zararları üzerinde durulur. V diyagramı performans görevi dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir.

   FB.8.4.3FB.8.4.4

Sınıf defteri: FB.8.4.3 Sesin frekansına göre ince veya kalın olarak işitilmesine neden olan…; FB.8.4.4 Ses ile ilgili değişkenlerin işitmeye etkisi hakkında hipotez…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, ses kirliliğinin ve gürültünün sağlıklı yaşama (D13) etkisini sorar. Öğrencilerden önceki hafta öğrendikleri ses kaynağı ve ses yayılması bilgisinden yararlanarak sesin bir maddeyle karşılaştığında neler olabileceğine ilişkin tahminlerini söylemeleri istenir (E1.1). Bu hafta sesin madde ile etkileşiminin inceleneceği belirtilir.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Bir kaynaktan yayılan sesin salonda ve banyoda aynı mı yoksa farklı mı duyulacağı sorulur ve tartışma ortamı oluşturulur (KB2.18, SDB2.1). Öğrencilerden birbirlerinin duygu ve düşüncelerini anlamak için karşılarındakini dikkatle dinlemeleri istenir (D15.1). Tartışma sesin soğurulma ve yansıma özelliklerine yönlendirilir (FB.8.4.5.a).

   FB.8.4.5
3. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere sesin iletilmesi, yansıması ve soğurulmasına ilişkin günlük hayattan örnekler sunulur. Öğrencilerden bu örneklerden yola çıkarak üç olayın niteliklerini kendi cümleleriyle tanımlamaları istenir. Tanımlar etkileşimli tahtada ortak bir tabloda toplanır (OB4) (FB.8.4.5.a).

   FB.8.4.5
4. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilere sesin madde ile etkileşimine yönelik deney ve gözlem yaptırılır. Gruplardan her maddede sesin soğurulduğunu, yansıdığını ya da iletildiğini gözlemlemeleri (KB2.2) ve topladıkları verileri tabloya kaydetmeleri istenir (KB2.6, OB7) (FB.8.4.5.b).

   FB.8.4.5
5. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Sesin yansıması deneylerinde sert, düz ve pürüzlü yüzeyler karşılaştırılır. Öğrencilerden yüzeyin sert, düz ya da pürüzlü olmasının sesin farklı oranlarda yansımasına neden olduğunu verilerden analiz etmeleri istenir (KB2.4, KB2.7). Çalışma yankı olayına girilmeden yalnız yansıma oranlarıyla sınırlı tutulur (FB.8.4.5.b).

   FB.8.4.5
6. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, sesin maddesel ortamla karşılaştığında bir kısmının iletilebildiğini, bir kısmının yansıtılabildiğini, bir kısmının da tutulabildiğini belirtir. Soğurulma deney verileri yorumlanarak girintili çıkıntılı yapıyla birlikte gözenekli, pürüzlü ve yumuşak dokulu yüzeylerde sesin soğurulduğu çıkarımı yapılır (KB2.10). Öğrencilerden bilimsel kaynaklardan ulaştıkları bilgileri arkadaşlarıyla tartışarak öğretmen rehberliğinde doğrulamaları istenir (OB1) (FB.8.4.5.b).

   FB.8.4.5
7. 20 dk
   Etkinlik 3

   Sesin oluşumunu, iletilmesini, duyulmasını, soğurulmasını ve gürültü kontrolünü inceleyen bilim dalına akustik (ses bilimi) denildiği belirtilir. Akustik bir ortam oluşturmanın önemi, Mimar Sinan'ın Selimiye Camii'nin iç mimarisindeki akustik uygulamalar üzerinden tartışılır. Öğrencilere Türk-İslam mimarisinde akustik uygulamalarla ilgili afiş, poster ya da sunu hazırlamaları için performans görevi verilir (D19.1) (FB.8.4.5.c).

   FB.8.4.5
8. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler hazırladıkları afiş, poster ya da sunuları sınıfta sunar; ürünlerdeki akustik uygulamaların sesin özellikleriyle ilişkisi yorumlanır ve değerlendirilir (KB2.17). Performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarı ve kontrol listesiyle değerlendirilir. Öğrencilerden çalışma kâğıdında sesin iletilmesi, yansıması ve soğurulması eşleştirmesini tamamlamaları ve ürünlerini portfolyolarına eklemeleri istenir (FB.8.4.5.c).

   FB.8.4.5

Sınıf defteri: FB.8.4.5 Farklı maddeler ile etkileşimi sonucunda sesin iletilmesi, yansıması…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada gürültülü bir cadde ile sessiz bir doğa ortamına ait görsel ve kısa ses kaydı gösterir. Öğrencilerden iki ortamda canlıların nasıl etkilenebileceğini tahmin etmeleri ve merak ettikleri soruları yazmaları istenir (E1.1). Sorular tahtada toplanır (E3.8). Derste ses kirliliğini önlemeye yönelik bir fikir ya da model geliştirileceği paylaşılır.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen tarafından önceden hazırlanan, ses kirliliğinin canlılara etkisini konu alan hikâye, görsel, gazete haberi ve video kesitleri gösterilir. Örnekler tartışılır; öğrencilerden işitme kaybı, ses kirliliği ve olumsuz etkileri kavramlarına odaklanmaları istenir (E3.2). Her öğrenci ses kirliliğinin canlılara etkisine ilişkin bir soru ya da problem tanımlar (SDB3.3). (FB.8.4.6.a)

   FB.8.4.6
3. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden tanımladıkları probleme çözüm oluşturabilecek, ses kirliliğini önlemeye yönelik bir fikir ya da model geliştirmeleri istenir (E3.3). Bu amaçla ders kitabı ve dijital içeriklerden ses şiddeti ile ses kaynağından uzaklık hakkında bilgi toplanır (OB1). Fikirlerin farklı canlılar ve toplum açısından etkisi gözden geçirilir (SDB2.3). (FB.8.4.6.b)

   FB.8.4.6
4. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar fikirlerini/modellerini sınamak için ses kirliliğini önlemeye yönelik bir araştırma planlar. Hangi verilerin gözlem, görsel kaynak ya da dijital içerik gibi hangi kaynaklardan toplanacağı ve kimin hangi görevi üstleneceği kararlaştırılır. Plan uygulanır ve toplanan veriler kaydedilir (KB2.6). (FB.8.4.6.c)

   FB.8.4.6
5. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler bilgi ve becerilerini toplumsal bir sorunun çözümüne yoğunlaştırmaları ve bu konuda sorumluluk almaları yönünde yönlendirilir (E3.1, E2.2, D5.2). Gruplardan araştırma sonuçlarına göre fikrin/modelin ses kirliliğini önlemeye yönelik özelliklerini tablo ve görseller üzerinden analiz ederek yorumlamaları istenir (KB2.4, OB4, OB7, E3.6). Gerekli görülen düzenlemeler yapılır (SDB3.2). (FB.8.4.6.ç)

   FB.8.4.6
6. 15 dk
   Etkinlik 2

   Konuşma halkası ya da tasarım odaklı düşünme tekniğiyle öğrenciler fikirlerini/modellerini canlılar üzerindeki etkileri bakımından gerekçeleriyle açıklar (KB2.17, SDB3.3). Ses kirliliğinin çözümü için çaba göstermenin saygı göstergesi ve sorumluluk olduğu üzerinde durulur; kendi davranışlarının canlılara etkisi değerlendirilir (D14.1, D13.4). Tartışmalar doğrultusunda kanıta dayalı çözüm yazılır (OB8). (FB.8.4.6.d)

   FB.8.4.6
7. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar kanıta dayalı çözüm önerilerini değerlendirerek poster ya da sunum hazırlar. Hazırlanan çalışmalar sınıfta paylaşılır ve diğer gruplar dönüt verir (SDB2.3). Bu çalışma performans görevi olarak analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. (FB.8.4.6.e)

   FB.8.4.6
8. 15 dk
   Etkinlik 4

   Öğrencilerden Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sindeki ifadelerden ve İbni Sina ile Farabi’nin eserlerinden yola çıkarak araştırdıkları, eski Türk geleneklerindeki musiki ile tedavi yöntemlerini sınıfta sunmaları istenir (D19.1, OB9). Kullanılan bazı eserler etkileşimli tahtadan dinletilir. Sunumlar sesin canlılar üzerindeki olumlu etkisi açısından değerlendirilir. (FB.8.4.6.e)

   FB.8.4.6
9. Sonuçlandırma25 dk

   Öğretmen, ses kirliliğini önlemeye yönelik çözüm önerilerinin ortak noktalarını özetler ve öğrencilerin değerlendirerek paylaştıkları bilgileri toparlar (FB.8.4.6.e). Poster ya da sunum performans görevi olarak dereceli puanlama anahtarı ve kontrol listesiyle değerlendirilir. Öğrencilerden çalışmalarını portfolyolarına eklemeleri ve çalışma kâğıdında kendi davranışlarının canlılara etkisini gerekçelendirmeleri istenir (SDB1.2).

   FB.8.4.6

Sınıf defteri: FB.8.4.6 Ses kirliliğini önlemeye yönelik önlemleri bilimsel olarak…; değerlendirme