T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 6. SINIF FEN BİLİMLERİ DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Güneş sisteminin görselini gösterir ve öğrencilerden görseldeki gök cisimlerini adlandırmaları istenir. Gezegenlerin birbirinden hangi yönlerden ayrıldığı kısaca tartışılır. Derste gezegenlerin niteliklerinin belirleneceği, bu niteliklere göre ayrıştırılacağı, gruplandırılacağı ve etiketleneceği açıklanır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden Güneş sistemindeki gezegenler ile ilgili merak ettikleri soruları sormaları istenir (E3.8). Gezegenlere ilişkin dijital içerikler, yazılı ve görsel kaynaklar öğrencilerle paylaşılır. Uydu sayılarına girilmeden Güneş’e yakınlık, uydu ve halka durumu, hacimsel büyüklük, karasal ya da gazsal olma gibi nitelikler belirlenir (FB.6.1.1.a, OB1).

   FB.6.1.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar belirlenen niteliklerden birini seçer ve gezegenleri bu niteliğe göre ayırır. Öğrencilerden ayrıştırmalarını gerekçeleriyle açıklamaları, gezegenleri birbiriyle karşılaştırmaları istenir (KB2.7). Ayrıştırma sonuçları anlam çözümleme tablosuna işlenir (FB.6.1.1.b).

   FB.6.1.1
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden ayrıştırdıkları nitelikleri kendi içinde gruplamaları ve oluşan grupları adlandırmaları istenir (OB1). Gruplar adlandırmalarını sınıfa sunar, farklı adlandırmalar karşılaştırılır. Ortak bir adlandırmada uzlaşılır (FB.6.1.1.c).

   FB.6.1.1
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Jüpiter ile Mars arasındaki asteroit kuşağı gösterilir. Asteroit parçalarına gök taşı, Dünya atmosferine girenlere meteor, yeryüzüne ulaşanlara meteorit, oluşturdukları çukurlara meteor çukuru denildiği belirtilir. Öğrencilerden bu kavramlara ait görselleri araştırmaları istenir. Biruni’nin gezegenlerin Güneş etrafında dolandığını vurgulayan çalışmalarına değinilir (D19.2, FB.6.1.1.c).

   FB.6.1.1
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden gezegenleri oluşturdukları gruplara göre anlam çözümleme tablosunda etiketlemeleri istenir (FB.6.1.1.ç). Ardından gruplar hâlinde Güneş sistemindeki hangi gezegen ya da uydularda canlıların yaşayabileceği tartışılır (SDB2.2). Öğrencilerden etkin dinlemeleri ve düşüncelerini net biçimde sunmaları, farklı görüşlere açık olmaları beklenir (E3.5).

   FB.6.1.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar etiketledikleri gezegen tablosunu sınıfa sunar ve etiketlerin gerekçesini açıklar. Öğrencilerden Yapılandırılmış Grid ile gezegenlerin niteliklerini eşleştirmeleri, Kısa Cevaplı Sorular ile bir gezegenin hangi gruba girdiğini ve nedenini yazmaları istenir. Etiketlemeler Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir, hatalı etiketler birlikte düzeltilir (FB.6.1.1.ç).

   FB.6.1.1

Sınıf defteri: FB.6.1.1 Güneş sistemindeki gezegenleri niteliklerine göre sınıflandırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Güneş sistemi görseli gösterir ve 'Güneş sisteminde hangi gök cisimleri vardır, bunlar nasıl hareket eder?' diye sorar (E3.8). Yanıtlardan hareketle bu hafta Güneş sistemi modeli oluşturulacağı ve Güneş ile Ay tutulmaları hakkında bilgi toplanacağı açıklanır. İlköğretim Haftası'na değinilerek birlikte çalışmanın önemi vurgulanır (SDB2.2).

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen açık uçlu sorular sorarak dikkat çeker: 'Güneş sisteminde hangi gök cisimleri vardır? Güneş'e yakınlık sırasını nasıl hatırlayabiliriz?' Öğrencilerden Güneş'e yakınlık sıralamasını içeren bir tekerleme ya da kodlama oluşturmaları istenir. Çalışmalar sınıfta paylaşılır ve sıralama etkileşimli tahtada kontrol edilir. (FB.6.1.2.a)

   FB.6.1.2
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden gruplar hâlinde Güneş sistemiyle ilgili bir model önermeleri istenir; model çizimle planlanır ve hangi malzemenin neyi temsil edeceği belirlenir. Grup içinde iletişim kurularak fikir alışverişi yapılır (SDB2.1, SDB2.2). Modeli hazırlama sürecinde arkadaşlarına gerekli durumlarda destek olmaları teşvik edilir (D20.2). Önerilen modeller tahtada sunulur. (FB.6.1.2.a)

   FB.6.1.2
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Oyun hamurlarıyla Güneş ve gezegenler, taş parçalarıyla asteroit kuşağı temsil edilir; atık malzemeler de kullanılır (D5.2, OB8). Öğrenciler modellerini bilimsel kaynaklardan yapılan araştırma sonuçları ve diğer modellerle karşılaştırıp yeniler (SDB1.1, OB7, OB1, KB2.7). Arkadaşlarını etkin dinlemeleri, düşüncelerini ifade etmeleri ve planları doğrultusunda istikrarla ilerlemeleri beklenir (SDB2.1, KB2.18, D3.2, D16.3). Modeller analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. (FB.6.1.2.b)

   FB.6.1.2
5. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden Güneş ve Ay tutulmasıyla ilgili merak ettikleri soruları sormaları istenir (E3.8). Güneş tutulmasını gözlemleyen öğrenci olup olmadığı sorulur ve deneyimlerini açıklamaları istenir. Sorular tahtada listelenir. (FB.6.1.3.a)

   FB.6.1.3
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler dijital içerikler, yazılı ve görsel kaynaklar yardımıyla bilimsel gerçeğe ulaşarak Güneş ve Ay tutulmasını tanımlar (OB4, E3.4). Tanımlar çalışma kâğıdının ilgili bölümüne yazılır ve iki tutulmanın nitelikleri sınıfça karşılaştırılır (KB2.7). (FB.6.1.3.a)

   FB.6.1.3
7. 15 dk
   Etkinlik 4

   Öğrencilerden Güneş ve Ay tutulmasıyla ilgili bilgi toplamaları ve çizimler oluşturarak çalışma kâğıtlarına kaydetmeleri istenir (OB1). Toplanan veriler tablo ya da çizim biçiminde düzenlenir. (FB.6.1.3.b)

   FB.6.1.3
8. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin Güneş ve Ay tutulmasıyla ilgili topladığı ve kaydettiği bilgiler V diyagramı ile özetlenir. Çalışma kâğıtları ve çizimler gözden geçirilir; öğretmen kısa cevaplı sorular ve yapılandırılmış grid ile kaydedilen verilerin doğruluğunu yoklar. Performans görevi ve çalışma kâğıtları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir (FB.6.1.3.b).

   FB.6.1.2FB.6.1.3

Sınıf defteri: FB.6.1.2 Güneş sistemi ile ilgili bilimsel model oluşturabilme; FB.6.1.3 Güneş ve Ay tutulması ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Etkileşimli tahtada Güneş, Dünya ve Ay'ın aynı doğrultuya geldiği bir görsel gösterilir. Öğrencilerden Güneş ışığının Dünya'ya ya da Ay'a ulaşmadığı durumlarda gökyüzünde neler gözlenebileceğine ilişkin tahminlerini söylemeleri istenir. Öğretmen, bu hafta tutulmalarla ilgili veri toplanacağını, tutulmaların değerlendirileceğini ve bir model oluşturulacağını belirtir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen el feneri, Dünya ve Ay temsili toplarla bir gösteri deneyi yapar; öğrencilerden gruplar hâlinde rol oynayarak Güneş ve Ay tutulmalarını canlandırmaları istenir (E2.5). Dijital içeriklerden Güneş ve Ay tutulmalarının en son ne zaman gerçekleştiği ile gelecekte en yakın hangi tarihte gerçekleşeceği araştırılır; bulunan veriler tabloya kaydedilir (FB.6.1.3.b).

   FB.6.1.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Türk-İslam bilim insanı Fergani'nin 800'lü yıllarda tutulma zamanlarını belirlemeye yönelik yöntem bulduğuna dair çalışmalarına değinilir (D19.2). Öğrencilerden tablodaki verileri kullanarak Güneş ve Ay tutulmalarını karşılaştırmaları istenir (KB2.7). Açık uçlu sorular, eşleştirme ve boşluk doldurma çalışmalarıyla tutulmaların nitelikleri değerlendirilir (FB.6.1.3.c).

   FB.6.1.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden gruplar hâlinde Güneş ve Ay tutulmalarını açıklayan bir model önermeleri istenir. Gruplar iletişim kurarak fikir alışverişi yapar, model planını çizer ve görevleri paylaşır (SDB2.1, SDB2.2). Model hazırlama sürecinde arkadaşlarına yardımlaşarak destek olmaları beklenir (D20.2) (FB.6.1.4.a).

   FB.6.1.4
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar planları doğrultusunda modellerini oluşturur; oyun hamuruyla Dünya ve Ay, el feneriyle Güneş temsil edilir. Yeniden kullanılabilen atık malzemelerin kullanılmasına özen gösterilir (D5.2). Öğrencilerden planlarına bağlı kalarak istikrarlı biçimde ilerlemeleri istenir (D3.2). Model tasarımında Görsel Sanatlar dersiyle ilişki kurulur (FB.6.1.4.a).

   FB.6.1.4
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar modellerini bilimsel kaynaklardan elde ettikleri araştırma sonuçlarıyla ve diğer gruplarınkiyle karşılaştırır (OB1, KB2.7). Öğrencilerden arkadaşlarını etkin biçimde dinlemeleri, duygu ve düşüncelerini ifade etmeleri istenir (SDB2.1, KB2.18). Eksik ve hatalı yönler belirlenerek modeller yeni kanıtlarla yenilenir (SDB1.1) (FB.6.1.4.b).

   FB.6.1.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar yenilenen modellerini sınıfa tanıtır; öğrencilerden modelin Güneş ve Ay tutulmasını nasıl açıkladığını söylemeleri istenir. Modeller analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrencilerden tutulmalarla ilgili açık uçlu ve kısa cevaplı soruları yanıtlamaları istenir; yanıtlar toplanarak öğrenme düzeyi belirlenir.

   FB.6.1.3FB.6.1.4

Sınıf defteri: FB.6.1.3 Güneş ve Ay tutulması ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme; FB.6.1.4 Güneş ve Ay tutulması ile ilgili bilimsel model oluşturabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Etkileşimli tahtada iki öğrencinin bir kutuyu aynı yönde ve zıt yönde ittiğini gösteren iki kısa görüntü yansıtılır. Öğrencilerden kutunun her iki durumda nasıl hareket ettiğini tahmin etmeleri istenir (E1.1). Öğretmen, bir cisme birden fazla kuvvet etki ettiğinde ne olacağını sorarak dersin amacını duyurur.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Dijital ortamdaki örnekler üzerinden bir cisme uygulanan kuvvetin uygulama noktası, yönü, doğrultusu ve büyüklüğü incelenir. Öğrencilerden bu özelliklere dayanarak kuvvet tanımını kendi cümleleriyle yapmaları istenir (OB4) (FB.6.2.1.a).

   FB.6.2.1
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere bir cisme etki eden aynı doğrultuda, farklı yön ve büyüklükte birden fazla kuvvetin yer aldığı örnekler verilir ve incelemeleri istenir (E1.1). Öğrencilerden kuvvetler arasındaki mantıksal ilişkileri ortaya koymaları istenir; bulgular çalışma kâğıdına yazılır (KB3.3) (FB.6.2.1.a).

   FB.6.2.1
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Cisme uygulanan aynı doğrultudaki farklı kuvvetlerin örnek çizimleri öğrencilere inceletilir (OB4). Öğrencilerden örnekleri analiz etmeleri ve kuvvetlerin cismin hareketine etkisini eşleriyle tartışarak yorumlamaları istenir (OB1, SDB2.1) (FB.6.2.1.b).

   FB.6.2.1
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden bir cisme uygulanan birden fazla kuvvet ile bileşke kuvvet arasında ilişki kurmaları istenir. Aynı yönlü ve zıt yönlü kuvvet örneklerinde bileşke kuvvet büyüklüğünün nasıl belirlendiği açıklanır. Öğrenciler açıklamalarını gerekçeleriyle birlikte sınıfa sunar (FB.6.2.1.b).

   FB.6.2.1
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden verilen örneklerde bileşke kuvvetin yönünü, doğrultusunu ve büyüklüğünü çizmeleri istenir (OB4). Deney malzemeleri ya da dijital içerikler kullanılarak çizimler sınanır; farklı çıkan sonuçlar bağımsız çalışılarak düzeltilir (E1.2) (FB.6.2.1.b).

   FB.6.2.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden bileşke kuvvet çizimlerini ve açıklamalarını içeren bir performans görevini bireysel olarak tamamlamaları istenir. Görev, dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Çalışma kâğıdındaki sorular birlikte kontrol edilir; öğrencilerden bileşke kuvvetin nasıl belirlendiğini kendi cümleleriyle özetlemeleri istenir (SDB1.2) (FB.6.2.1.b).

   FB.6.2.1

Sınıf defteri: FB.6.2.1 Bir cisme etki eden aynı doğrultudaki kuvvetler arasındaki ilişkileri…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, ipin iki ucundan çekilen bir cisim örneğini etkileşimli tahtada gösterir ve cismin hareket edip etmeyeceğini sorar. Öğrencilerden tahminlerini gerekçeleriyle söylemeleri istenir. Bu hafta dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin cismin hareketine etkisini gösteren bir deney tasarlanıp verilerinin analiz edileceği belirtilir (E1.1).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Bileşke kuvvetin sıfır olduğu ve sıfırdan farklı olduğu günlük yaşam örnekleri üzerinden sorular sorulur. Verilen cevaplara göre öğrencilerden yön, doğrultu ve zaman gibi değişkenleri belirlemeleri istenir. Bileşke kuvvet sıfırsa kuvvetlerin dengelenmiş, sıfırdan farklıysa dengelenmemiş olduğu açıklanır (KB2.7, FB.6.2.2.a).

   FB.6.2.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Dengeleyici kuvvetin bileşke kuvvet üzerindeki etkisi örneklerle vurgulanır. Öğrenciler gruplara ayrılır ve her grup, bir cismin hareketini değiştirmek için hangi kuvvetlerin uygulanabileceğini listeler. Gruplardan hangi değişkenlerin deney düzeneğinde dikkate alınacağına karar vermeleri istenir (KB2.13, E3.8, FB.6.2.2.a).

   FB.6.2.2
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan duran bir cismin dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin etkisiyle hareketine yönelik hipotez geliştirmeleri istenir (SDB1.2). Hipotezi test etmek için deney düzeneğine uygun araç gereçleri belirlemeleri beklenir. Grup içinde özgür seçimler yapılır ve öğrenciler birbirine yardım eder (OB1, SDB2.2, E1.2, D20.2, FB.6.2.2.a).

   FB.6.2.2
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere seçtikleri yönteme uygun deney düzeneği tasarlatılır ve düzenek kurulur. Planlarını zamanında, eksiksiz yürütmeleri sağlanır; deney malzemeleri sorumlulukla kullanılır (D3.3, D16.3, FB.6.2.2.a).

   FB.6.2.2
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gözlemler sonucunda öğrencilerden dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin cismin hareketine etkisine ilişkin ölçümler yapmaları ve verileri tabloya kaydetmeleri istenir. Toplanan veriler analiz edilir, gruplar arasında karşılaştırılarak hipotez sonucuna yönelik çıkarımda bulunulur (OB7, SDB1.2, SDB2.1, SDB2.2, OB1, FB.6.2.2.b).

   FB.6.2.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden deney raporunu V diyagramı şeklinde hazırlamaları istenir. Pekiştirme amacıyla performans görevi olarak günlük yaşamdan dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvet örneklerini tanıtan bir poster hazırlamaları verilir. Çalışma kâğıdı yanıtlanır; V diyagramı ve posterler analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir (OB4, KB3.3, FB.6.2.2.b).

   FB.6.2.2

Sınıf defteri: FB.6.2.2 Dengelenmiş ve dengelenmemiş kuvvetlerin etkisi altındaki bir cismin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada koşan bir sporcunun ve yolda giden bir aracın görsellerini gösterir. Öğrencilerden bu cisimlerin hareketini kendi cümleleriyle anlatmaları istenir. Hareketin hangi bilgilerle anlatılabileceği sorulur; alınan yol, yer değiştirme ve zaman kavramlarına dikkat çekilerek dersin amacı paylaşılır (E1.1).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere günlük yaşamda kullandıkları alınan yol ve yer değiştirme kavramları hakkında sorular sorulur; örneğin evden okula giderken izlenen yol ile evle okul arasındaki doğrusal uzaklığın aynı olup olmadığı tartışılır (SDB2.1). Alınan cevaplar öğretmen tarafından özetlenir ve kavramlara örnekler verilerek açıklanır (FB.6.2.3.a).

   FB.6.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden ders kitabındaki ve basılı kaynaklardaki hareket örneklerini inceleyerek her örnekte alınan yol, yer değiştirme ve zamanı belirlemeleri istenir (OB4). Eşli çalışan öğrenciler bulduklarını tahtadaki ortak listeye yazar, farklı yanıtlar sorgulanarak tartışılır (E3.8). Böylece sürat ve hız kavramlarına ilişkin ilk özellikler ortaya çıkarılır (FB.6.2.3.a).

   FB.6.2.3
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Bir cismin iki konum arasında izlediği hareketi gösteren video ve animasyonlar dijital içerikten izletilir. Öğrencilerden cismin izlediği hareketi, alınan yolu ve yer değiştirmesini matris tabloya kaydetmeleri istenir (OB1). Gruplar tablolarını yan gruplarla karşılaştırır (SDB2.2) (FB.6.2.3.a).

   FB.6.2.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden tablodaki görsel verilerden akıl yürüterek birim zamanda alınan yol ve yer değiştirme çıkarımları yapmaları istenir (OB4, OB7). Hareketin yönünün ve yolun değişip değişmediği sorgulanır. Öğrencilerden bu çıkarımlara dayanarak sürat ve hız kavramlarına ilişkin özellikleri belirlemeleri ve yazmaları istenir (KB3.3) (FB.6.2.3.a).

   FB.6.2.3
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar hâlinde, belirlenen özellikler gözden geçirilerek sürat ve hız kavramlarının benzerlikleri listelenir. Örneğin her ikisinin de hareketin ne kadar çabuk gerçekleştiğiyle ilgili olması ve zamana bağlı hesaplanması üzerinde durulur (KB2.7). Gruplar listelerini sınıfa sunar, öğretmen eksikleri tamamlatır (SDB2.1) (FB.6.2.3.b).

   FB.6.2.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden sürat ve hız kavramlarının benzerliklerini içeren çalışma kâğıdını bireysel olarak tamamlamaları istenir. Öğretmen çalışma kâğıdını ve grupların sunumlarını dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Tahtada örnekler üzerinden en önemli benzerlikler birlikte toparlanır; öğrencilerden tablolarını doğruluk yönünden gözden geçirmeleri istenir (SDB1.2) (FB.6.2.3.b).

   FB.6.2.3

Sınıf defteri: FB.6.2.3 Sürat ve hız kavramlarını karşılaştırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Kızılay Haftası kapsamında bir yardım aracının farklı yönlere gittiği kısa bir görsel etkileşimli tahtada gösterilir. Öğrencilere aracın hızlı gitmesiyle yönünün neden önemli olduğu sorulur (E1.1). Ardından canlı bir yavru örneği gösterilerek canlıların nasıl çoğaldığı sorulur. Bu hafta sürat ve hız ile üreme türlerinin karşılaştırılacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere sabit süratle ve sabit hızla hareket eden iki araç örneği verilir. Öğrencilerden sürat ve hız kavramlarının benzerliklerini listelemeleri istenir. Grafik okumaya ve hesaplamaya girilmez; birimler arası dönüştürme yapılmadan yalnız 'km/h' ve 'm/s' birimleri kullanılır (FB.6.2.3.b, KB2.7).

   FB.6.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Aynı örneklerden hareketle öğrencilerden sürat ve hız arasındaki farkları, özellikle yönün rolünü belirleyip listelemeleri istenir. Gruplar hâlinde sürat ve hızın hangi durumlarda aynı büyüklükte, hangi durumlarda farklı olduğu tartışılır; birimler arası dönüştürme yapılmaz (FB.6.2.3.c, SDB2.2).

   FB.6.2.3
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden elde edilen veri ve çıkarımlardan hareketle sürat ve hız arasındaki benzerlik ve farklılıkları kendi cümleleriyle listelemeleri beklenir (FB.6.2.3.c, OB1, KB3.3). Öğrenciler süreç içinde merak ettikleri soruları sorar (E1.1, E3.8). Pekiştirmek için rol oynama ya da dijital içerik kullanılır.

   FB.6.2.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilere bitkilerde ve hayvanlarda görülen çeşitli üreme örnekleri verilir. Öğrencilerden bu örneklerdeki canlıları eşeyli ve eşeysiz üreme açısından inceleyip her üreme türünün özelliklerini belirlemeleri istenir (FB.6.3.1.a, OB4).

   FB.6.3.1
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler çalışma kâğıdı üzerinde eşeyli ve eşeysiz üremenin benzerliklerini ve farklılıklarını iki sütunda listeler. Sonuçlar akranlarla karşılaştırılır ve eksik kalan maddeler tamamlanır (FB.6.3.1.b, FB.6.3.1.c, KB2.7, SDB2.1).

   FB.6.3.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden eşeyli ve eşeysiz üremenin farklılıklarını çalışma kâğıdında bir karşılaştırma tablosu olarak toparlamaları istenir (FB.6.3.1.c). Performans görevi dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrencilerden sürat-hız ve üreme türleri arasındaki karşılaştırma ölçütlerini kendi cümleleriyle açıklamaları beklenir (KB3.3).

   FB.6.2.3FB.6.3.1

Sınıf defteri: FB.6.2.3 Sürat ve hız kavramlarını karşılaştırabilme; FB.6.3.1 Eşeyli ve eşeysiz üremeyi karşılaştırabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Önceki haftanın çıktıları (FB.6.3.2) kısa sorularla yoklanır; bitki ve Hayvanlarda Üreme, Büyüme ve Gelişme konusuna dikkat çekilir. Atatürk Haftası ile bağ kurularak derse giriş yapılır.

2. Keşfetme50 dk

   Öğrencilere tohumun çimlenmesine etki eden faktörlerin neler olabileceğine yönelik açık uçlu sorular sorulur. Öğrencilerden tohumun çimlenmesine etki eden faktörlere ait nitelikleri tanımlamaları istenir (OB1). Süreç yapılandırılırken öğrencilerden bireysel ya da grup çalışması yaparak çimlenme deney düzeneği hazırlamaları istenir (SDB2.2). Süreçte öğrenci performanslarını yapılandırmada TGA tekniği kullanılabilir. Öğrencilerin tohumun çimlenmesindeki faktörler arasındaki neden sonuç ilişkilerini belirlemeleri sağlanır (OB1).

   FB.6.3.3
3. Uygulama70 dk

   Deneye ait bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenlerini öğrencilerden belirlemeleri istenir. Bu süreçte ısı, ışık, nem, tohumun cinsi, tohumun bulunduğu ortam gibi değişkenler dikkate alınarak neden sonuç ilişkisi bağlamında deney tekrarlanabilir. Öğrencilerden değişkenleri kontrol edebilecekleri düzenekleri hazırlamaları ve bu düzenekleri çimlenme gerçekleşene kadar gözlemlemeleri ve kaydetmeleri beklenir (OB1). Bu süreçte sistematik olarak ve planlı bir şekilde gözlem yapmaları sağlanır (E3.7, D3.2). Oksijensiz ortamı sağlayamayacağı için oksijen değişkeninin etkisi deney düzeneğine dâhil edilmeyip öğretmen tarafından açıklanır. Bu verileri kaydederken gözlemlerini çizmeleri istenerek görsel sanatlar dersiyle ilişki kurulur. Öğrencilerden elde ettikleri verilere dayanarak grup olarak önerme oluşturmaları beklenir (SDB2.1). Bu deney düzeneği için dijital ortamda sanal laboratuvarlar da kullanılabilir. Bu süreçte sanal laboratuvarlara erişmeleri, deneye ilişkin uygulamaları yürütmeleri ve sonuçları yorumlamaları sağlanır (OB7, OB2). Öğrencilerden deneyi hazırlayıp önermeye ulaşmalarını içeren süreçleri gözlemleyebilmek için V diyagramı hazırlamaları istenebilir. Diyagramın değerlendirilmesinde analitik dereceli puanlama anahtarı kullanılabilir.

   FB.6.3.3
4. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin "Tohumun çimlenmesine etki eden faktörlere ait önerme sunar" düzeyine ulaşması gözlenir; yazılı Sınav ile değerlendirilir.

   FB.6.3.3

Sınıf defteri: FB.6.3.3 Tohumun çimlenmesine etki eden faktörlere ilişkin hipotez…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada bir fide, bir tavuk ile civcivini ve bir bebek fotoğrafını gösterir; bu canlıların nasıl oluştuğunu ve zamanla nasıl değiştiğini sorar. Öğrenci yanıtları tahtaya yazılır, dersin hayvanlarda ve insanda üreme, büyüme ve gelişmeyi inceleyeceği belirtilir. Sınıf, iş birlikli öğrenme gruplarına ayrılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplarda beyin fırtınası tekniğiyle hayvanlarda üreme, büyüme ve gelişmeye ilişkin nitelikler (yavru sayısı, beslenme, boy ve kütle değişimi gibi) tanımlanır ve yanıtlar tahtada toplanır (FB.6.3.4.a). Sorgulama sonucunda hem eşeyli hem eşeysiz üreyen canlılar olduğu öğrencilere fark ettirilir (OB1).

   FB.6.3.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Doğurarak ve yumurtayla çoğalan hayvanlara görsellerle kısaca değinilir; metagenez, iç ve dış döllenme ile iç ve dış gelişme konu edilmez. Öğrencilerden hayvanlarda başkalaşımı video ve posterlere odaklanarak incelemeleri ve açıklamaları istenir (E3.2). Her grup, evrelerin niteliklerini not eder (FB.6.3.4.a).

   FB.6.3.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplarda görev dağılımı yapılır; öğrenciler görev bilinciyle birlikte çalışır (SDB2.1, SDB2.2, D16.3). Her grup seçtiği bir hayvanın yaşam döngüsüne ait dijital ya da basılı materyalleri inceler, bilgileri kayıt tablosuna işler (OB4, OB2) ve görsellere ilişkin merak ettiği soruları sorar (E3.8). Veriler gruplarca düzenli biçimde kaydedilir (FB.6.3.4.b).

   FB.6.3.4
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen açık uçlu sorularla (ör. 'Yaşam döngüsünün evrelerini hangi koşullar etkiler?') öğrencilerin süreç hakkında yorum yapmasını ve günlük yaşam gözlemlerinden hareketle etki eden faktörleri belirlemesini sağlar. Öğrencilerden tüm sürece ilişkin bilgilerini planlı ve bilimsel bakışla yorumlayıp değerlendirmeleri istenir (KB3.3, D3.3). Hayvan sevgisi ve hayvanları koruma vurgulanır (D9.3, E3.2) (FB.6.3.4.c).

   FB.6.3.4
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Bilgi haritasından yararlanılarak eşeyli üreme, eşey hücreleri (yumurta ve sperm) ve döllenme kavramları kısaca açıklanır. Öğrenciler araştırmacı bakışla merak ettikleri soruları olumlu bir dille sorar (E3.8, D3.3, SDB2.1). Öğrencilerden insanda üremeyi sağlayan yapı ve organları poster üzerinde inceleyerek özelliklerini belirlemeleri istenir (OB4, OB2) (FB.6.3.5.a).

   FB.6.3.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Âdet döngüsü kavramı açıklanır; öğrencilerden sperm, yumurta, zigot, embriyo, fetüs ve bebek kavramlarını poster ve video üzerinden incelemeleri istenir (OB2, OB1). Her öğrenci ulaştığı bilgileri kendi ifadeleriyle görsel bir şemada özetleyerek kavramlar arası ilişkileri belirler (OB4) (FB.6.3.5.b). Öğrenme kanıtı olarak şemalar kontrol listesiyle, kavram ilişkileri çalışma kâğıdı ve tanılayıcı dallanmış ağaçla değerlendirilir.

   FB.6.3.4FB.6.3.5

Sınıf defteri: FB.6.3.4 Hayvanlarda üreme, büyüme ve gelişme hakkında bilimsel çıkarım…; FB.6.3.5 İnsanda üremeyi sağlayan yapı ve organlar arasındaki ilişkileri…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, öğrencilerden gözleri kapalı hâlde bir nesneye dokunarak ne olduğunu tahmin etmelerini ister ve bu bilginin vücutta nasıl algılanıp yorumlandığını sorar. Öğrencilerin yanıtları tahtaya yazılır. Bu hafta sinir sisteminin özelliklerinin, yapılarının ve görevlerinin model üzerinde incelenerek açıklanacağı duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Sinir sistemi modeli, poster ve video/animasyon sınıfa getirilir; öğrenciler bu araçları gözlemleyerek sinir sistemini analiz eder (OB4, OB2, KB2.4). Öğretmen, sinir sistemini ve merkezî ile çevresel sinir sistemini tanıtır. Öğrencilerden bu yapı ve organlara ait nitelikleri tanımlamaları ve sinir sisteminin özelliklerini belirleyerek deftere kaydetmeleri istenir (FB.6.3.6.a).

   FB.6.3.6
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, model üzerinde beyin, omurilik ve sinirlerin konumunu ve bağlantılarını inceler; merkezî sinir sistemine ve çevresel sinir sistemine ait yapıları modelde ayırarak gösterir. Süreçte odaklanmaları ve merak ettikleri soruları sormaları beklenir (E3.2, E3.8). Gözlem sonuçları kısa notlarla deftere kaydedilir (FB.6.3.6.b).

   FB.6.3.6
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, merkezî sinir sisteminde bulunan beyin, beyincik, omurilik soğanı ve omuriliğin görevlerini model üzerinde gösterir; beynin ayrıntılı yapısına girilmez. Öğrenciler yapı ve görev eşleştirmesini defterlerinde bir tabloya yazar. Öğrencilerden çevresel sinirlerin bilgiyi merkezî sinir sistemine ve organlara taşıma görevini kendi cümleleriyle açıklamaları istenir (FB.6.3.6.c).

   FB.6.3.6
5. 15 dk
   Etkinlik 2

   Refleks, ayrıntıya girilmeden bir örnekle (ör. sıcak bir nesneye dokunulunca elin çekilmesi) tanıtılır. Öğrencilerden bu örnekte hangi yapıların görev aldığını sırayla söylemeleri istenir. Yanıtlar karşılaştırılarak ortak bir sonuca varılır (KB2.9, FB.6.3.6.c).

   FB.6.3.6
6. 30 dk
   Etkinlik 3

   Performans görevi olarak gruplar, sinir sistemini analojilerle özetleyen bir poster tasarlar; örneğin merkezî sinir sistemi bir kumanda merkezine, sinirler iletişim hatlarına benzetilebilir (OB4, KB2.13). Gruplarda görev paylaşımı yapılarak poster birlikte hazırlanır (SDB2.2). Görsel sanatlar dersindeki çizim ve renk bilgisinden yararlanılır; yapı ve görevlerin doğruluğu öğretmenle kontrol edilir (FB.6.3.6.c).

   FB.6.3.6
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar posterlerini sunar; sunumlarda yaratıcı fikirler üretilmesi ve her grup üyesinin iletişime katılması beklenir (SDB2.1, E3.3). Öğretmen sunumları analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Öğrencilerden açık uçlu bir soru olarak merkezî ve çevresel sinir sisteminin görevlerini kendi cümleleriyle açıklamaları istenir (FB.6.3.6.c).

   FB.6.3.6

Sınıf defteri: FB.6.3.6 Sinir sisteminin görevlerini model üzerinde bilimsel olarak…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen 'Boyumuzun uzaması, heyecanlandığımızda kalbimizin hızlanması ve kan şekerimizin dengelenmesi gibi durumları vücutta kimler yönetiyor olabilir?' sorusunu sorar. Öğrencilerden vücuttaki işleyişi düzenleyen yapılara ilişkin tahminlerini söylemeleri istenir. Bu derslerde iç salgı bezlerinin ve çocukluktan ergenliğe geçişteki değişimlerin ele alınacağı belirtilir.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   İç salgı bezleri kavram karikatürü ve kavram haritası şablonu ile tanıtılır; öğrencilerden karikatürdeki durumu yorumlamaları istenir. Öğrencilerin bu süreçte merak ettikleri soruları sormaları sağlanır ve sorular tahtada listelenir (E3.8). Haritaya bezlerin adları ve bilinen ilk bilgiler eklenir (FB.6.3.7.a).

   FB.6.3.7
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Hormonun tanımı yapılır; bezlerin yapısına girilmeden büyüme, tiroksin, adrenalin, glukagon, insülin ve eşeysel hormonlara değinilir. Öğrencilerden iç salgı bezlerine ait model ve posterleri inceleyerek bezlerin salgıladığı hormon ile vücuttaki etkisi arasındaki nedensel ilişkileri ortaya koymaları istenir (OB4). Bulgular çalışma kâğıdına yazılır (FB.6.3.7.a).

   FB.6.3.7
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Aile bireylerinin görevleri ile iç salgı bezleri arasında analoji yapılır; öğrenciler eğlenceli bir eşleştirme oyunuyla her bezi bir aile üyesinin göreviyle eşleştirir (E2.5). Elde edilen bilgiler var olan bilgilerle bütünleştirilerek iç salgı bezlerinin uyumlu bir bütün oluşturduğu çıkarımı yaptırılır (D2.4, FB.6.3.7.b).

   FB.6.3.7
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Çocukluktan ergenliğe geçişte oluşan değişimler kavram karikatürü ve rol yapma ile fark edilir; gruplar kısa canlandırmalar sunar (SDB2.1, SDB2.2, E2.5). Öğrencilerden ergenlik değişimlerine yönelik tahminlerde bulunmaları istenir (E3.5, OB1). Ders kitabından toplanan bilgiler tabloya kaydedilir (OB7). Tahminler toplanan bilgilerle karşılaştırılır (FB.6.3.8.a).

   FB.6.3.8
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Toplanan bilgilerden yola çıkarak kızlarda ve erkeklerde ortak olan değişimler belirlenir ve tabloda işaretlenir (FB.6.3.8.b). Ardından yalnız kızlarda veya yalnız erkeklerde görülen, yani ortak olmayan değişimler ayrı sütuna yazılır. Süreçte etkili iletişimle empati kurmaları ve bireysel farkları dikkate almaları sağlanır (D14.1). Ortak olmayan değişimler listelenir (FB.6.3.8.c).

   FB.6.3.8
7. 15 dk
   Etkinlik 4

   Belirlenen ortak ve ortak olmayan özellikler arasında örüntüler oluşturulur. Örüntülerden kızlarda ve erkeklerde meydana gelen duygusal, bedensel vb. değişimlere ilişkin önermeler yazılır. Öğrencilerin açık fikirli davranarak önermelerini araştırmacı ve sorgulayıcı bir bakışla savunmaları sağlanır (E3.5, D3.3). Önermelerden genelleme cümleleri oluşturulur (FB.6.3.8.ç).

   FB.6.3.8
8. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar belirlenen değişimleri poster şeklinde özetler (SDB2.1, SDB2.2, OB1). Öğrencilerden ergenlik döneminin sağlıklı geçirilmesi için neler yapılabileceğine ilişkin geçerli fikirler oluşturmaları (SDB3.3), kişisel temizlik ve bakımda sorumlu davranmaları (D13.4, D18.1, SDB1.2) istenir. Posterler analitik dereceli puanlama anahtarıyla, iç salgı bezlerine ilişkin öğrenmeler açık uçlu sorularla değerlendirilir (FB.6.3.8.ç).

   FB.6.3.7FB.6.3.8

Sınıf defteri: FB.6.3.7 İç salgı bezlerinin vücut için önemini yapılandırabilme; FB.6.3.8 Çocukluktan ergenliğe geçişte oluşan bedensel ve ruhsal değişimleri…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada iç salgı bezlerini gösteren bir görseli ve ayna ile mat bir duvar yüzeyindeki ışık yansımasını gösteren bir görseli yan yana sunar. Öğrencilerden görsellerde dikkatlerini çeken noktaları söylemeleri istenir (OB4, E3.8). Derste önce denetleyici ve düzenleyici sistemlerin sağlığı için bilgi toplanacağı, ardından ışığın farklı yüzeylerdeki yansımasının inceleneceği açıklanır.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, denetleyici ve düzenleyici sistemlerin sağlığı için nelerin yapılabileceğini bireysel ya da grup araştırmasıyla öğrenmeye yönlendirilir (SDB2.1, SDB2.2). Gruplar, güvenilir genel ağlar, basılı kaynaklar ve alan uzmanlarıyla görüşme gibi araçlardan hangilerini kullanacaklarını gerekçeleriyle belirleyip sınıfa açıklar (FB.6.3.9.a).

   FB.6.3.9
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar belirledikleri araçlardan ve basılı kaynaklardan yararlanarak denetleyici ve düzenleyici sistemlerin sağlığı için yapılması gerekenleri araştırır (FB.6.3.9.b, KB2.6). Bulunan bilgiler çözümlenerek iç salgı bezlerinin görevleriyle ilişkilendirilir (OB1, OB7, KB2.4). Her grup, bulduğu bilgilerden en az üçünü kaynağıyla birlikte etkileşimli tahtada paylaşır.

   FB.6.3.9
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin merak ettikleri soruları sorarak güvenilir genel ağ adreslerini belirlemeleri desteklenir (OB2, E3.4, E3.8). Ulaşılan bilgilerin doğruluğu arkadaşların bulgularıyla karşılaştırılarak, öğretmene danışılarak ya da güvenilir kaynaklara başvurularak sorgulanır (FB.6.3.9.c). Bu süreçte planlı ve bilimsel bir bakış açısıyla hareket edilmesi beklenir (D3.2).

   FB.6.3.9
5. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden doğruladıkları bilgileri kaynaklarıyla birlikte çalışma kâğıdına kaydetmeleri istenir (FB.6.3.9.ç). Kayıtlar kısa bir rapor hâline getirilir ve performans görevi olarak dosyalanır (OB1).

   FB.6.3.9
6. 35 dk
   Etkinlik 3

   Etkileşimli tahtadaki ve ders kitabındaki görsellerden yararlanılarak ayna, mat ve parlak yüzeylerde ışığın yansımasının nitelikleri tanımlanır (FB.6.4.1.a, OB4). Gruplar, her yüzey için yansıyan ışığın yönünü ve görünümünü tabloya kaydeder (FB.6.4.1.b, OB7). Gruplar arasında veriler karşılaştırılır (KB2.7).

   FB.6.4.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden topladıkları verilere dayanarak ışığın yansımasını düzgün ve dağınık yansıma olarak yorumlamaları ve hangi yüzeyin hangi yansımayı oluşturduğunu gerekçelendirmeleri istenir (FB.6.4.1.c, KB2.9). Çalışma kâğıdındaki açık uçlu sorular yanıtlanır. Performans görevi olarak hazırlanan raporlar kontrol listesiyle değerlendirilir.

   FB.6.3.9FB.6.4.1

Sınıf defteri: FB.6.3.9 Denetleyici ve düzenleyici sistemlerin sağlığı için yapılması…; FB.6.4.1 Işığın farklı yüzeylerdeki yansıma olaylarına ilişkin bilimsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen bir ışık kaynağından çıkan ışığı aynaya yöneltir ve yansımayı gösterir. Öğrencilerden ışığın aynaya çarptıktan sonra nereye gideceğini tahmin etmeleri istenir (E1.1, KB2.2). Tahminler tahtaya yazılır; derste gözlem ve verilerle bu tahminlerin sınanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır; her gruba bir ışık kaynağı ve ayna verilir. Gruplardan ışığı aynaya göndererek yansıyan ışının izlediği yolu gözlemlemeleri ve gözlemlerini kaydetmeleri istenir (KB2.2, OB7, D16.3) (FB.6.4.2.a). Öğretmen gözlem sürecini kontrol listesiyle izler.

   FB.6.4.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan gözlemleyerek elde ettikleri verilere dayanarak ışınların aynadan yansıdıktan sonra izlediği yolu çizmeleri istenir (OB7). Çizimde gelen ışın, yansıyan ışın ve yüzey normali işaretlenir. Her grup çizimini ve kayıtlarını tamamlar (FB.6.4.2.a).

   FB.6.4.2
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar çizimlerini sınıfla paylaşır; çizimlerin ortak ve farklı yönleri tartışmaya açılır. Öğrencilerden diğer grupların çizimlerini yorumlamaları ve görüşlerini saygıyla ifade etmeleri istenir (SDB2.1, SDB2.2, KB2.14, D14) (FB.6.4.2.a).

   FB.6.4.2
5. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar aynaya gönderilen ışığın açısını değiştirir; gelme açısı ve yansıma açısındaki değişimi tabloya kaydederek veri seti oluşturur (OB7, OB1) (FB.6.4.2.b). Ardından tablolarını başka bir grupla karşılaştırır ve farklı sonuçları birlikte tartışır (SDB2.1, KB2.10). Matematiksel bağıntılara girilmez.

   FB.6.4.2
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gruplardan elde ettikleri veriler sonucunda gelen ışın, yansıyan ışın, yüzey normali, gelme ve yansıma açıları arasındaki ilişkiyi açıklamaları istenir (OB1, KB2.10). Açıklamalar tablodaki verilere dayandırılır ve tahtadaki ilk tahminlerle karşılaştırılır. Aynalarda özel ışınlarla görüntü çizimine girilmez (FB.6.4.2.c).

   FB.6.4.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıdındaki soruları topladıkları verilere dayanarak yanıtlamaları istenir; açık uçlu soruyla gelme açısı ile yansıma açısı arasındaki ilişkiyi açıklamaları beklenir (KB2.14, OB7). Doğru-yanlış ve eşleştirme soruları ile gelen ışın, yansıyan ışın ve yüzey normali kavramları pekiştirilir. Öğretmen gözlem sürecini kontrol listesiyle, çalışma kâğıdını dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir (FB.6.4.2.c).

   FB.6.4.2

Sınıf defteri: FB.6.4.2 Işığın yansımasında gelen ışın, yansıyan ışın ve yüzeyin normali…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen sınıfa parlak bir yılbaşı süs topu ile cep aynası getirir. Öğrencilerden kendi yüzlerini her ikisinde gözlemleyip gördüklerini söylemeleri istenir (E1.1). Görüntülerin neden farklı olduğu sorulur. Önceki haftada incelenen yansıma ve yansıma açısı kavramlarına kısaca değinilir ve bu derslerde ayna çeşitlerinin niteliklerinin deneyle belirleneceği duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Sınıfa getirilen çeşitli aynalar öğrenciler gruplara ayrılarak dağıtılır ve öğrencilerden grup içinde yardımlaşmaları istenir (D20.1, SDB2.2). Gruplardan aynaların yüzeyini ve şeklini inceleyerek her ayna çeşidinin niteliklerini kendi cümleleriyle tanımlamaları istenir (FB.6.4.3.a).

   FB.6.4.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Her gruba düz, çukur ve tümsek ayna verilir. Öğrencilerden her aynadaki görüntülerini gözlemlemeleri ve gözlem sonuçlarını kayıt tablosuna yazmaları istenir (OB1, OB7, KB2.6). Tabloda görüntünün büyüklüğü ve duruşu (düz/ters) için ayrı sütunlar kullanılır (FB.6.4.3.b).

   FB.6.4.3
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan gözlem sonuçlarını grup içerisinde tartışmaları istenir (SDB2.1, KB2.18). Tablolardaki veriler karşılaştırılarak ayna çeşitleri arasındaki benzerlik ve farklar belirlenir (FB.6.4.3.b).

   FB.6.4.3
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden aynaları kendilerine yaklaştırıp uzaklaştırarak kendi görüntülerinin değişimini gözlemlemeleri ve gözlem verilerini tabloya tekrar kaydetmeleri istenir (D16.3, OB7). Her ayna için yaklaştırma ve uzaklaştırmadaki görüntü değişimi aynı tabloda gösterilir (FB.6.4.3.b).

   FB.6.4.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden gözlemlerine dayanarak günlük hayatta kullanılan aynaları (araç yan aynası, diş hekimi aynası, banyo aynası) düz, tümsek ve çukur ayna olarak yorumlayıp değerlendirmeleri istenir (OB7, KB2.10). Her yorum, tablodaki bir veriyle gerekçelendirilir (FB.6.4.3.c).

   FB.6.4.3
7. 15 dk
   Etkinlik 4

   Düz ve tümsek aynada görüntü özellikleri belirtilir. Çukur aynada görüntünün büyük/küçük ve ters/düz olmasının cismin aynaya uzaklığına göre değişebileceği açıklanır (FB.6.4.3.c). İbnülheysem'in düz ve küresel aynalarda yansımayı deneysel inceleyen ve yansıma kanununu geometrik yöntemlerle kanıtlayan Türk-İslam bilim insanlarından olduğu paylaşılır (D19.2).

   FB.6.4.3
8. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden ayna çeşitlerini ve görüntü özelliklerini özetleyen tanılayıcı dallanmış ağacı tamamlamaları istenir: görüntünün büyük/küçük ve düz/ters olması dallarıyla hangi aynanın söz konusu olduğu belirlenir (FB.6.4.3.c). Günlük hayattan verilen ayna örneklerinin türü kontrol listesiyle denetlenir. Ağaçlar öğrenme kanıtı olarak toplanır.

   FB.6.4.3

Sınıf defteri: FB.6.4.3 Günlük hayattaki ayna çeşitlerine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Önceki haftanın çıktıları (FB.6.4.3) kısa sorularla yoklanır; ışığın Soğurulması konusuna dikkat çekilir. Veremle Savaş Eğitimi Haftası (Ocak ayının ilk haftası) ile bağ kurularak derse giriş yapılır.

2. Keşfetme50 dk

   “Yaz aylarında açık renkli kıyafetler tercih edilmesinin nedeni ne olabilir?“ vb. sorular ile ışığın soğurulması bağlamında sınıf içinde tartışılır (SDB2.1, KB2.18). Tartışma sonucunda öğrencilerden ışığın soğurulmasına yönelik nitelikleri tanımlamaları istenir (KB2.10).

   FB.6.4.4
3. Uygulama70 dk

   Öğrenciler gruplara ayrılarak ve grup içi görev paylaşımı yapılarak sorumluluk bilinciyle çalışmaları öğrencilerden beklenir (SDB2.1, SDB2.2, E2.2). Her grubun bu konu ile ilgili yaptırılacak etkinlik sonucunda sıcaklık değişimlerini tabloya kaydetmeleri öğrencilerden istenir (KB2.6). Öğrencilerden topladıkları verileri değerlendirerek ışığın madde tarafından soğurulabileceği çıkarımını yapmaları beklenir (OB1, OB7, KB2.10). Değerlendirmede eşleştirme, doğru-yanlış, açık uçlu sorular vb. kullanılabilir.

   FB.6.4.4
4. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerin "Işığın madde tarafından soğurulabileceğini elde ettiği veriler doğrultusunda açıklar" düzeyine ulaşması gözlenir; yazılı Sınav ile değerlendirilir.

   FB.6.4.4

Sınıf defteri: FB.6.4.4 Işığın madde ile etkileşimi sonucunda soğurulabileceğini bilimsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada beyaz ışık veren bir lambanın ve renkli cisimlerin görselini gösterir. Öğrencilerden bu cisimleri neden farklı renklerde gördüklerini eşleriyle konuşmaları istenir. Önceki derste çalışılan ışığın soğurulması kısaca hatırlatılır ve 'Beyaz ışık neyden oluşur?' sorusu dersin sorusu olarak tahtaya yazılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen 'Çevrenizde bulunan cisimleri renkli görmenizin nedeni sizce ne olabilir?' sorusunu yöneltir. Öğrencilerin görüşleri alınır ve beyaz ışığın tüm ışık renklerinden oluşumu bağlamında sınıf içinde tartışılır (SDB2.1, KB2.18). Öğretmen öne sürülen görüşleri etkileşimli tahtada listeler. (FB.6.4.5.a)

   FB.6.4.5
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden günlük hayatta karşılaştıkları benzer durumlardan, örneğin farklı renkli eşyaların aynı lamba ışığı altındaki görünüşünden, örnekler vermeleri istenir. Bu örneklerden hareketle beyaz ışığı oluşturan nitelikleri kendi cümleleriyle tanımlamaları beklenir (KB2.10). Tanımlar ders kitabındaki ilgili bölümle karşılaştırılarak düzeltilir. (FB.6.4.5.a)

   FB.6.4.5
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılarak ders kitabındaki yönergeye göre Newton çarkı yapar. Öğretmen, ışık spektrumuna ve ışık filtrelerine girmeden ışığın ana ve ara renklerinden kısaca bahseder. Gruplar çark diskini bu renklerle boyayıp döndürülebilecek hâle getirir. (FB.6.4.5.b)

   FB.6.4.5
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar Newton çarkını yavaş ve hızlı döndürerek çarkın aldığı görünümü gözlemler. Gördükleri renkleri ve görünümleri bir gözlem tablosuna kaydeder (OB7, KB2.2). Her grup kayıtlarını başka bir grubun kayıtlarıyla karşılaştırır ve eksiklerini tamamlar. (FB.6.4.5.b)

   FB.6.4.5
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar topladıkları verileri yorumlar ve değerlendirir; hızlı dönen çarkta renklerin nasıl bir görünüme dönüştüğünü ve nedenini tartışır. Bu verilere dayanarak beyaz ışığın tüm ışık renklerinin bileşiminden oluştuğu çıkarımını yazılı olarak ifade eder (KB2.10). Öğretmen gruplardan gelen çıkarımları etkileşimli tahtada toplar. (FB.6.4.5.c)

   FB.6.4.5
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar yazdıkları çıkarımları kısaca sunar. Öğrencilerden 'Beyaz ışık neden tüm ışık renklerinin bileşimidir?' açık uçlu sorusunu yanıtlamaları, ardından doğru-yanlış ve eşleştirme sorularını çözmeleri istenir. Gruplar Newton çarkı çalışmalarını kontrol listesiyle değerlendirir. Öğretmen dersin başındaki soruya dönerek çıkarımı pekiştirir. (FB.6.4.5.c)

   FB.6.4.5

Sınıf defteri: FB.6.4.5 Beyaz ışığın tüm ışık renklerinin bileşiminden oluştuğuna ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada aynı giysinin mağaza ışığı altındaki ve gün ışığındaki iki fotoğrafını gösterir. Öğrencilerden ışığın cisimlere çarptığında neler olduğunu hatırlayarak ilk düşüncelerini söylemeleri istenir. Bu derste cisimlerin siyah, beyaz ve renkli görünmesinin gözlenerek veri toplanacağı ve verilerin açıklanacağı belirtilir (E1.1).

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, 'Bazı zamanlarda satın aldığınız giysinin renginin evde mağazadakinden farklı olduğunu görebilirsiniz. Sizce bu durumun nedeni nedir?' sorusunu yöneltir. Öğrenciler görüşlerini eşleriyle paylaşır, ardından konu sınıfta tartışılır (E1.1, SDB2.1, KB2.18). Görüşler tahtada toplanır (FB.6.4.6.a).

   FB.6.4.6
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Sınıfa getirilen beyaz renkli cisim önce Güneş ışığı altında, sonra kırmızı ışık altında gözlemlenir. Öğrencilerden cismin her iki ışık altındaki rengini ifade etmeleri ve gözlemlerini bağımsız biçimde söylemeleri beklenir (OB1, E1.2). Cismin görünen rengine ilişkin nitelikler tahtada listelenir (FB.6.4.6.a).

   FB.6.4.6
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden gözlemleri sonucunda cisimlerin siyah, beyaz ve renkli görünmesine yönelik nitelikleri tanımlamaları istenir. Öğretmen, Ali Kuşçu ve İbnülheysem’in renk-ışık ilişkisini yorumlayan ve cisimlerin neden renkli görüldüğünü açıklayan Türk-İslam bilim insanları olduğunu anlatır (D19.2) (FB.6.4.6.a).

   FB.6.4.6
5. 30 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gruplara ayrılır ve grup içinde görev paylaşımı yaparak sorumluluk bilinciyle çalışır (SDB2.1, SDB2.2, E2.2). Gruplar farklı renklerdeki cisimlere farklı renkte ışık tutar. Renk filtrelerine girilmeden cisimlerin beyaz ve renkli ışık altında hangi renkte göründüğü gözlenir ve tabloya kaydedilir (OB7, KB2.6) (FB.6.4.6.b).

   FB.6.4.6
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden tablodaki verileri değerlendirmeleri ve cisimlerin siyah, beyaz ve renkli görünmesinin nedenini ışığın yansıması ve soğurulmasıyla ilişkilendirerek açıklamaları beklenir (KB2.10). Gruplar açıklamalarını sınıfla paylaşır; diğer grupların açıklamaları saygıyla dinlenir ve yorumlanır (KB2.14, D14) (FB.6.4.6.c).

   FB.6.4.6
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar, tablodaki verilere dayanarak cisimlerin siyah, beyaz ve renkli görünme nedenini yansıma ve soğurma kavramlarıyla açıklayan kısa bir performans görevi hazırlar. Öğretmen görevleri Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirir. Öğrencilere Açık Uçlu Sorular ve Eşleştirme Soruları içeren bir Çalışma Kâğıdı verilir. Öğretmen, yansıma ve soğurmanın görünen rengi nasıl belirlediğini toparlar.

   FB.6.4.6

Sınıf defteri: FB.6.4.6 Cisimlerin siyah, beyaz ve renkli görünmesini bilimsel olarak…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtaya güneş panelli bir çatı görseli ile köprü genleşme derzi görselini yansıtır. Öğrencilerden iki görselde dikkatlerini çeken ayrıntıları söylemeleri istenir (E1.1). Görsellerdeki güneş enerjisi ve ısı etkisine ilişkin ilk düşünceler alınır; dersin bu iki konuyu sorgulayarak ve tahmin ederek ilerleyeceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   'Kışın güneşli günlerde evinizin güneş ışığı alan odaları almayan odalara göre neden daha sıcaktır?' sorusuyla sınıfta tartışma ortamı sağlanır (SDB2.1). Öğrencilerden günlük yaşamda güneş enerjisinin kullanıldığı alanlara örnekler vermeleri istenir (OB1). Verilen örneklerin doğruluğu ve gerekçeleri sorgulanır (FB.6.4.7.a).

   FB.6.4.7
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Güneş enerjisinden yararlanan uygulamalar (güneş paneli, güneş enerjili aydınlatma, güneş enerjili su ısıtıcısı) etkileşimli tahtada incelenir. Öğrencilerden bu uygulamaların yaygınlaşmasının insanlara ve doğaya sağladığı faydaları sorgulamaları istenir (OB8, D5.2, KB2.14). Öğrenciler görüşlerini 'çünkü' ile gerekçelendirerek akıl yürütür (FB.6.4.7.b).

   FB.6.4.7
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Performans görevi olarak öğrencilerden güneş enerjisinden gelecekte nasıl yararlanılabileceğine ilişkin özgün bir fikir üretmeleri istenir. Fikirler arkadaşlarına sunulur (SDB3.3). Sunumlar olumlu iletişim ve saygı çerçevesinde yürütülür (SDB2.1, D14.1). Her öğrenci sunumun sonunda ulaştığı çıkarımları yansıtır (FB.6.4.7.c).

   FB.6.4.7
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden ısıtılan ve soğutulan maddelerle (metal çubuk, balon, tren rayı) ilgili ön bilgi ve deneyimlerini yazmaları istenir. Bunlardan 'Isıtılan madde genleşir.' gibi önermeler oluşturulur (FB.6.5.1.a).

   FB.6.5.1
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilere gözleme dayalı olan ve olmayan günlük yaşam önermeleri verilir, örneğin 'Yazın tren rayları uzar.' ve 'Isınan odada eşyalar büyür.' Öğrenciler önermeleri bir tabloda karşılaştırır ve hangilerinin gözleme dayandığını gerekçeleriyle tartışır (KB2.18). Karşılaştırma sonuçları sınıfla paylaşılır (FB.6.5.1.b).

   FB.6.5.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğretmen ısıtılan ve soğutulan maddelerin boyut değişimini gösteren gözlem verilerini tahtada sunar. Öğrencilerden çalışma kâğıdında bu verilerden sonuç çıkarmaları ve önceki tahminlerini verilerle temellendirmeleri istenir (FB.6.5.1.c). Çalışma kâğıtları kontrol listesiyle, güneş enerjisi performans görevi analitik dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; bir açık uçlu soruyla ders toparlanır.

   FB.6.4.7FB.6.5.1