T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 12. SINIF KİMYA DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, demir çivinin paslanması ve bakır eşyaların zamanla yeşillenmesi gibi günlük yaşamdan örnekleri etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden bu değişimlerin nedenine ilişkin ön düşüncelerini söylemeleri istenir (E1.1). Dersin amacının redoks tepkimelerini gözlem kanıtlarına dayanarak tanecik düzeyinde açıklamak olduğu belirtilir; yükseltgenme, indirgenme ve yarı tepkime kavramları tahtada tanıtılır.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Etkinlik kâğıdında çinko metalinin bakır (II) nitrat sulu çözeltisiyle tepkimesi verilir. Öğrencilerden tepkime sonunda elde edilecek ürün veya ürünleri tahmin etmeleri ve tepkimenin oluşum sürecine ilişkin gözlemlenebilir kanıtları belirlemeleri istenir (OB7). Belirlenen kanıtlar sınıfça paylaşılır (KİM.12.1.1.a).

   KİM.12.1.1
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Tepkime, öğretmen gösterimi ya da dijital içerik üzerinden gözlemlenir. Öğrencilerden çinko metalinde ve çözeltide zamanla görülen değişimleri veri tablosuna kaydetmeleri istenir (KB2.2). Tahminler gözlem verileriyle karşılaştırılır ve tepkimenin gerçekleştiğini gösteren kanıtlar listelenir (KİM.12.1.1.b).

   KİM.12.1.1
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin planlı ve araştırmacı çalışması teşvik edilerek çalışkanlık değeri desteklenir (D3.2, D3.3). Öğrencilerden gözlem verilerine dayanarak tepkimenin oluşum sürecini tanecik davranışlarını ve etkileşimlerini dikkate alarak sözel olarak açıklamaları ve süreç aşamalı tanecik modeli çizmeleri istenir (OB7) (KİM.12.1.1.c).

   KİM.12.1.1
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden aynı tepkimenin yükseltgenme ve indirgenme yarı tepkime denklemlerini yazmaları istenir. Yarı tepkimelerde yük denkliği sağlanır, ardından tepkime denklemi yazılır ve çizilen tanecik modeliyle eşleştirilir (KİM.12.1.1.c).

   KİM.12.1.1
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Alt mikro seviyedeki redoks tepkimesinin oluşum sürecini gösteren animasyon etkileşimli tahtada izletilir. Öğrencilerden kendi açıklamalarıyla animasyondaki gözlemlerini karşılaştırmaları ve farkları düzeltmeleri istenir (OB2) (KİM.12.1.1.c).

   KİM.12.1.1
7. 15 dk
   Etkinlik 4

   Gözlem süreci farklı bir tepkime örneğiyle (metalin oksijenle ya da başka bir metal tuzunun sulu çözeltisiyle tepkimesi) tekrarlanır; asidik ve bazik sulu çözelti örnekleri seçilmez. Öğrencilerden kanıtları kaydetmeleri, tanecik modelini çizmeleri ve yarı tepkimeleri yazmaları istenir (KİM.12.1.1.c).

   KİM.12.1.1
8. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden çalışma kâğıtlarını "tepkime göstergelerini belirleyebilme, verileri toplayıp kaydedebilme, tepkime sürecini tanecik modeliyle çizerek açıklayabilme" ölçütlerini içeren dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirmeleri istenir; öğretmen aynı anahtarla dönüt verir. Ardından öz değerlendirme formu doldurularak öğrenme süreci gözden geçirilir (SDB1.2, SDB1.3). Çalışma kâğıtları portfolyoya eklenir.

   KİM.12.1.1

Sınıf defteri: KİM.12.1.1 İndirgenme-yükseltgenme (redoks) tepkime sürecine ilişkin bilimsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, bakır, çinko, demir ve kurşun örneklerini ya da görsellerini sunar ve demir bir çivinin bakır sülfat çözeltisine batırıldığında ne olabileceğini sorar. Öğrencilerden düşüncelerini kısaca söylemeleri istenir. Önceki derslerdeki yükseltgenme-indirgenme bilgileri hatırlatılır ve bu haftanın metallerin aktiflik sıralamasına ilişkin araştırma sorusu ile hipotez oluşturma çalışması olduğu belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Etkinlik kâğıdında öğrencilere bakır, çinko, demir, kurşun gibi farklı metaller ve bu metal tuzlarının sulu çözeltileri verilir. Öğrenciler, metaller ve çözeltiler arasındaki olası etkileşimleri inceler (KB2.2). Bireysel olarak metallerin aktifliklerinin sıralamasının belirlenmesine yönelik araştırma soruları yazılır (OB7, KİM.12.1.2.a).

   KİM.12.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar yazdıkları araştırma sorularını paylaşır; soruların sorgulayıcı ve aktiflik sıralamasını belirlemeye uygun olup olmadığı tartışılır (KB2.8, SDB2.1). Sorular arkadaşların farklı fikirlerine saygı göstererek geliştirilir (D14). Her grup, sıralamayı belirlemeye en uygun araştırma sorusunu seçer (KİM.12.1.2.a).

   KİM.12.1.2
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler, seçtikleri araştırma sorusunu temel alarak metallerin aktifliklerinin sıralamasını tahmin edebilecekleri bir hipotez yazar. Hipotez, "Eğer … ise … olur." biçiminde, hangi metalin hangi çözeltideki iyonu yer değiştireceğine dayanarak kurulur (KB2.10). Hipotezin dayanağı bir cümleyle açıklanır (KİM.12.1.2.b).

   KİM.12.1.2
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, bireysel hipotezlerini birbiriyle karşılaştırır ve hangi hipotezin sınanabilir olduğunu tartışır (SDB2.1, SDB2.2). Öğrenciler birbirlerine destek olarak hipotezleri düzeltir ve grup için en uygun hipotezi seçer (D4.1). Seçilen hipotez etkinlik kâğıdına yazılır ve sınıfla paylaşılır (KİM.12.1.2.b).

   KİM.12.1.2
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden araştırma sorularını ve seçtikleri hipotezi çalışma kâğıdında bir arada yazmaları istenir. Öğretmen, soru ile hipotez arasındaki ilişkiyi birkaç örnek üzerinden sınıfla değerlendirir. Çalışma kâğıdı dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrenciler öz değerlendirme formunda hipotezlerinin hangi bilgiye dayandığını ve neyi geliştirebileceklerini yazar (SDB1.3, KİM.12.1.2.b).

   KİM.12.1.2

Sınıf defteri: KİM.12.1.2 Metallerin aktiflik sıralamasını belirlemeye ilişkin bilimsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki haftada oluşturulan araştırma sorularını ve hipotezleri etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden hipotezlerini sınayacak deneyde hangi metallerin ve çözeltilerin kullanılabileceğini tahmin etmeleri istenir (E1.1). Deney güvenliği kuralları ile atık çözeltilerin uygun kaba toplanması hatırlatılır (D18). Bu derslerde deneyin gerçekleştirilip verilerin hipotezle ilişkilendirileceği belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplar hâlinde hipotezlerini sınayacak deneyi planlar; kullanılacak metaller, çözeltiler, değişkenler ve gözlem tablosu belirlenir. Öğretmen planları denetledikten sonra gruplar deney malzemeleriyle metal parçalarını çözeltilere daldırarak değişimleri gözlemler ve tabloya kaydeder (KB2.2, SDB2.2). (KİM.12.1.2.c)

   KİM.12.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden gözlem tablosundaki verileri grafik ve görsellerle düzenleyerek hipotezleriyle ilişkilendirmeleri istenir (OB4, KB2.14). Hipotez ile bulgular arasında tutarsızlık varsa gerekçeleri açıklanır ve hipotez yenilenir. (KİM.12.1.2.ç)

   KİM.12.1.2
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Araştırmacı ve sorgulayıcı olmanın önemi vurgulanarak çalışkanlık değeri desteklenir (D3.3). Gruplar, tutarsız çıkan ya da belirsiz kalan sonuçlar için farklı metal-çözelti eşleşmeleriyle ek deney tasarlar ve gerçekleştirir; alternatif çözümler bulmaları ve yeni duruma uyum sağlamaları teşvik edilir (E3.3, SDB3.2). (KİM.12.1.2.c)

   KİM.12.1.2
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar ek deney verilerini önceki verilerle birleştirip tabloya işler ve sayısal ya da sıralı verileri yorumlar (OB7). Verilerin yenilenen hipotezi destekleyip desteklemediği tartışılır; gerekçeler yazılı biçimde çalışma kâğıdına yazılır, gerekirse hipotez yeniden düzenlenir (E3.10). (KİM.12.1.2.ç)

   KİM.12.1.2
6. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar, hipotezlerini ve deney bulgularını çalışma kâğıdında özetleyerek sınıfla paylaşır. Öğretmen, çalışma kâğıdını ve performans görevini dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir. Öğrencilerden deney sürecindeki katkılarını ve hipotezlerini nasıl yenilediklerini öz değerlendirme formunda yansıtmaları istenir (SDB1.3). Formlar portfolyoya eklenir. (KİM.12.1.2.ç)

   KİM.12.1.2

Sınıf defteri: KİM.12.1.2 Metallerin aktiflik sıralamasını belirlemeye ilişkin bilimsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki derslerde araştırılan metallerin aktiflik sıralamasını etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden Zn(k) + Cu²⁺(suda) → Zn²⁺(suda) + Cu(k) tepkimesinin neden yürüdüğünü kendi cümleleriyle açıklamaları istenir. Bu derste açıklamaların alt mikro ve sembolik gösterimlerle yapılacağı ve bilimsel gösterimlerle karşılaştırılacağı belirtilir (SDB1.3).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden seçtikleri iki metal için aktiflik sıralamasını, tepkimedeki taneciklerin davranışını gösteren alt mikro çizimle ve yarı tepkime denklemleriyle açıklamaları istenir. Çizimlerde elektron aktarımı oklarla gösterilir (E3.3). Öğretmen, gruplarda dolaşarak açıklamaların tutarlılığını sorar (KİM.12.1.2.d).

   KİM.12.1.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, aktifliğin bağıl sıralamasına ilişkin açıklamalarını dijital içerikteki alt mikro seviye animasyon ve simülasyon gösterimleriyle karşılaştırmaları için yönlendirilir. Benzerlikler ve farklılıklar etkinlik kâğıdına yazılır (OB2, KB2.14). Gruplar, çizimlerindeki eksikleri belirler (KİM.12.1.2.e).

   KİM.12.1.2
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden açıklamalarını gözden geçirmeleri ve gerekirse yeniden düzenlemeleri istenir. Yeniden düzenlemede alt mikro çizim, yarı tepkime ve net iyon denklemi birlikte kullanılır (SDB1.3). Öğretmen, ihtiyaç duyan öğrencilere yönlendirici sorular sorar (KİM.12.1.2.d).

   KİM.12.1.2
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, düzenledikleri gösterimleri ders kitabındaki bilimsel gösterimlerle karşılaştırır ve farkları iki sütunlu tabloya yazar. Gruplar, her farkın nedenini sembol, çizim ya da kavram yanlışı açısından yorumlar (E3.10). Yorumlar sınıfla paylaşılır (KİM.12.1.2.e).

   KİM.12.1.2
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Etkinlik kâğıtları; araştırma sorusu oluşturabilme, model geliştirebilme, araştırma gerçekleştirebilme, araştırma verilerini yorumlayabilme, verilere dayalı sıralama yapabilme ve açıklamalarını bilimsel bilgilerle karşılaştırabilme ölçütlerini içeren dereceli puanlama anahtarı ile hem öğrenci hem öğretmen tarafından değerlendirilir (SDB1.2). Farklı puanlar varsa gerekçeleri konuşulur (KİM.12.1.2.e).

   KİM.12.1.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrenciler, düzeltilmiş gösterimlerini ve dereceli puanlama anahtarı sonuçlarını portfolyolarına ekler. Öğretmen, bir Performans Görevi olarak öğrencilerden seçtikleri iki metalin aktiflik farkını alt mikro ve sembolik gösterimle tek bir Çalışma Kâğıdı üzerinde açıklamalarını ister. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu'nu doldurarak bilimsel gösterimlerle uyumlarını değerlendirir (SDB1.3; KİM.12.1.2.e).

   KİM.12.1.2

Sınıf defteri: KİM.12.1.2 Metallerin aktiflik sıralamasını belirlemeye ilişkin bilimsel…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, Luigi Galvani ve Alessandro Volta'nın elektrik depolama cihazlarının gelişimine katkılarını etkileşimli tahtada kısaca anlatır. Öğrencilerden günlük hayatta kullandıkları pillerin elektrik enerjisini nasıl sağladığını düşünmeleri istenir. Önceki haftada çalışılan redoks tepkimeleri ve metalik aktiflik kavramlarına değinilir. Haftanın amacı, galvanik hücrenin özelliklerini gözleme dayalı olarak tahmin etmektir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Çinko (Zn) metali ile bakır (Cu²⁺) iyonlarını içeren sulu çözelti arasında gerçekleşen tepkimeyi makro seviyede gözlemleyebilecekleri görsel materyaller verilir. Tepkimede elektronların tepkenler arasında doğrudan transfer edildiğine dikkat çekilir. Öğrencilerden bu tepkimeden yola çıkarak elektrik enerjisi elde edilmesine ilişkin önermeler oluşturmaları istenir. (KİM.12.1.3.a)

   KİM.12.1.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden istemli gerçekleşen bu tepkimede elektrik enerjisi eldesine dair geliştirdikleri önermeleri, gözleme dayalı olanlar ve olmayanlar şeklinde ikiye ayırmaları istenir. İki grup önermenin benzer ve farklı yönleri karşılaştırılarak çalışma kâğıdındaki tabloya yazılır. (KİM.12.1.3.b)

   KİM.12.1.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Elektrik enerjisi üreten galvanik hücre düzeneğini gösteren görsel materyaller incelenir. Öğrencilerden makro, alt mikro ve sembolik seviyedeki gözlem verilerinden anot yarı hücresi, katot yarı hücresi, elektrot, elektrolit ve tuz köprüsünün işlevlerini tanımlamaları, her yarı hücredeki tepkimeleri indirgenme-yükseltgenme tepkimeleriyle ilişkilendirmeleri istenir (OB4). (KİM.12.1.3.c)

   KİM.12.1.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler, incelenen görsellerde elektronların akış yönü ve iyonların göç yönü gibi gözlem yapamadıkları durumlar hakkında tahminlerde bulunur. Tahminler sınıf içi tartışmada paylaşılır; iletişim becerileri kullanılarak (SDB2.1) farklı bakış açılarının olabileceği kabul edilir (E2.1, D10.3, D14.1). (KİM.12.1.3.ç)

   KİM.12.1.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden gözleme dayalı olan ve olmayan tüm tahminlerinin geçerliliğini galvanik hücrenin özelliklerine ilişkin bilimsel bilgilere dayalı olarak sorgulamaları istenir (D3.3, OB4). Doğrulanan ve düzeltilen tahminler çalışma kâğıdına işlenir. (KİM.12.1.3.d)

   KİM.12.1.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden bir galvanik hücrenin temel bileşenlerini ve işlevlerini tanımladıkları kısa bir metin yazmaları ve tahminlerinin geçerliliğine ilişkin sorgulamalarını eklemeleri istenir. Etkinlik kâğıtları, önerme oluşturabilme ve tanımlama yapabilme ölçütlerini içeren dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrencilerden öz değerlendirme yapmaları da istenebilir (SDB1.2). (KİM.12.1.3.d)

   KİM.12.1.3

Sınıf defteri: KİM.12.1.3 Galvanik bir hücrenin özelliklerini bilimsel gözleme dayalı tahmin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğrencilere “Lityum iyon pili üzerine yapılan çalışmalara 2019’da Nobel Ödülü verilmesiyle elektronik endüstrisinin gelişimi arasında nasıl bir ilişki vardır?” sorusu yöneltilir (E1.1). Öğrencilerin telefon, saat ve kulaklık gibi günlük pillerle ilgili gözlemleri alınır. Dersin, standart hücre potansiyelinin nasıl hesaplanacağını örüntü bularak keşfetmeye dayandığı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Bir galvanik hücrede voltmetrede okunan değerin hücre potansiyeli (Ehücre) olduğu ve biriminin volt (V) olduğu belirtilerek hücre potansiyeli tanımlanır. Etkileşimli tahtada standart hidrojen elektrodu (SHE) gösterilir ve referans elektrot olarak işlevi açıklanır. Öğrencilerden SHE’nin neden gerekli olduğunu kendi cümleleriyle ifade etmeleri istenir (KB2.8).

   KİM.12.1.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Farklı standart elektrokimyasal hücrelere ait net tepkimeleri, yarı tepkimelerin standart indirgenme potansiyellerini ve standart hücre potansiyellerini içeren hazır veri seti dağıtılır. Öğrenciler ikili çalışarak katot ve anot yarı hücrelerinin potansiyelleri ile hücre potansiyeli arasındaki olası ilişkiyi inceler ve ilk gözlemlerini kaydeder (KB2.2, SDB2.2). Standart hücre potansiyelinin hesaplanmasına ilişkin örüntü aranır (KİM.12.1.4.a).

   KİM.12.1.4
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler veri setindeki örnekleri inceleyerek bulduğu örüntüyü işlem adımlarıyla yazar ve matematiksel bir modele dönüştürür (OB7). Modelin veri setindeki bütün hücreler için sonuç verip vermediği sınanır (KİM.12.1.4.a).

   KİM.12.1.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler geliştirdiği modeli veri setinde olmayan farklı elektrokimyasal hücrelere uygulayarak standart potansiyelleri hesaplar. Modeller üzerinden, hücre potansiyelinin standart yarı hücre potansiyellerinin farkı (E°hücre = E°katot – E°anot) olduğu genellemesine ulaşılır (KİM.12.1.4.b). Bu genelleme bilim insanlarının genellemeleriyle karşılaştırılır; araştırmacı ve sorgulayıcı olmak çalışkanlık değeriyle ilişkilendirilir (D3.3).

   KİM.12.1.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilere E°hücre değerinin sıfırdan büyük ve sıfırdan küçük olduğu örnekler verilir. Net tepkimenin hangi durumda istemli (kendiliğinden gerçekleşen), hangi durumda istemsiz olduğuna dair çıkarım yapmaları istenir (KB2.10). Çıkarım, genellemenin kapsamını genişletmek için kullanılır (KİM.12.1.4.b).

   KİM.12.1.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Çalışma kâğıdındaki elektrokimyasal hücreler için öğrencilerden E°hücre = E°katot – E°anot modeliyle standart potansiyeller hesaplanır ve net tepkimenin istemli olup olmadığı belirlenir (KİM.12.1.4.b). Çalışma kâğıdı, dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrencilerden Öz Değerlendirme Formu’nu doldurarak genellemeye nasıl ulaştıklarını yansıtmaları istenir (SDB1.3). Farklı pil türlerini ve kullanım alanlarını anlatan okuma parçası ile sodyum iyon pillerine yatırımın artma nedenleri tartışılır.

   KİM.12.1.4

Sınıf defteri: KİM.12.1.4 Standart hücre potansiyelinin hesaplanmasına ilişkin tümevarımsal…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki haftada çalışılan galvanik ve elektrolitik hücreleri kısaca hatırlatır. Ardından elektrikli araçlarda kullanılan bataryaların görseli etkileşimli tahtada gösterilir. Öğrencilerden bataryanın ömrünü ve verdiği gerilimi hangi etkenlerin değiştirebileceğini düşünmeleri istenir. Dersin amacının galvanik hücrelerin potansiyelini etkileyen faktörlere ilişkin hipotez oluşturmak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Çevreye, canlılara ve sürdürülebilirliğe vurgu yapılarak fosil kaynaklı yakıt tüketimini azaltmaya yönelik elektrikli araç teknolojilerinde bataryanın ömrünü etkileyen faktörler hakkında öğrencilerin fikirleri alınır. Çevreye duyarlılık değeri vurgulanır (D5.2, D18.3, E1.1).

   KİM.12.1.5
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Galvanik hücrelerin işleyiş mekanizması ders kitabı ve etkileşimli tahta üzerinde gözden geçirilir. Öğrenciler hücre potansiyelini etkileyen faktörleri (seçilen elektrotların aktifliği, elektrolit derişimi ve sıcaklık) belirler ve etkinlik kâğıdına yazar (KİM.12.1.5.a, OB1).

   KİM.12.1.5
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler grup arkadaşlarıyla çalışarak belirlenen faktörlerin hücre potansiyelinde yaratacağı olası değişimlerin neden-sonuç ilişkilerini tespit eder ve etkinlik kâğıdına yazar. Böylece etkili iletişim ve grupla çalışma becerileri sergilenir (KİM.12.1.5.b, E1.5, SDB2.1, SDB2.2, D3.4, D14.1).

   KİM.12.1.5
5. 15 dk
   Etkinlik 2

   Her faktör dikkate alınarak bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenleri belirlenir. Gruplar değişkenleri bir tabloda gösterir ve birbirleriyle karşılaştırır (KİM.12.1.5.c).

   KİM.12.1.5
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden galvanik hücreler oluşturarak ya da uygun simülasyonlar kullanarak belirledikleri bağımsız değişkenler temelinde deney planlamaları, planladıkları deneyi uygulamaları ve verileri etkinlik kâğıdına kaydetmeleri istenir (KİM.12.1.5.ç, E3.7, SDB1.1, OB7).

   KİM.12.1.5
7. 15 dk
   Etkinlik 4

   Öğrenciler her faktörün hücre potansiyeline etkisine ilişkin Le Chatelier ilkesi temelinde önermeler oluşturur. Önermeler alt mikro seviyede açıklanır ve elde edilen verilerle karşılaştırılır (KİM.12.1.5.d, OB1).

   KİM.12.1.5
8. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden deney verileri ile Le Chatelier ilkesine dayalı önermelerini birleştirerek hücre potansiyeline etki eden faktörlerin açıklandığı kısa bir sonuç yazmaları istenir (KİM.12.1.5.d). Etkinlik kâğıtları dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunda hedeflerine ulaşma durumlarını belirler (SDB1.2, SDB1.3). Lityum iyon pil üretimine ilişkin okuma parçasıyla ülkenin bağımsızlığını korumanın önemi vurgulanır (D11.1, D19.4, OB6).

   KİM.12.1.5

Sınıf defteri: KİM.12.1.5 Galvanik hücrelerin potansiyelini etkileyen faktörlere ilişkin…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, "2020 Tokyo Olimpiyat Oyunları’nda Türk sporcuların kazandığı madalyaların yapıldığı malzemenin nasıl elde edildiğini biliyor musunuz?" sorusunu sorar (E1.1). Öğrencilerin yanıtları etkileşimli tahtada toplanır. Metallerin elektrik akımıyla elde edilebildiği ve kaplanabildiği belirtilerek bu hafta elektroliz olayında madde ile elektrik akımı arasındaki ilişkinin inceleneceği duyurulur.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden eriyik bir tuzun elektroliz edildiği elektrolitik hücreleri gözlemleyebilecekleri görsel veya dijital materyalleri incelemeleri istenir (OB2, OB4). Elektrotlarda gözlenen değişimler (gaz çıkışı, katı birikme) çiftler hâlinde not edilir. Gözlemler sınıfta paylaşılır (KİM.12.1.7.a).

   KİM.12.1.7
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, incelenen elektroliz örneklerinden hareketle olayın gözlemlenebilir ve ölçülebilir niteliklerini belirlemek için ölçütler oluşturur. Öğretmen rehberliğinde ölçütler arasında katot ve anotta oluşan madde miktarı, akım miktarı ve elektroliz süresi yer alır. Hangi niteliğin nasıl ölçülebileceği tartışılır (SDB2.1) (KİM.12.1.7.a).

   KİM.12.1.7
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Elektrotlarda değişime uğrayan madde miktarının hem devreden geçen elektrik akımı miktarı hem de elektroliz süresi ile değişimini gösteren nicel veri seti verilir. Öğrenciler veri setindeki bağımlı ve bağımsız değişkenleri belirler (OB7) (KİM.12.1.7.b).

   KİM.12.1.7
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler verileri, madde miktarı, elektrik akımı miktarı ve elektroliz süresi arasındaki ilişkileri belirleyecek şekilde tablo ya da grafik olarak düzenler. Seçilen veriler ve düzenleme biçimi gerekçelendirilir. Düzenlemeler çiftler arasında karşılaştırılır (KİM.12.1.7.b).

   KİM.12.1.7
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler, madde miktarının devreden geçen elektrik akımı miktarı ve elektroliz süresi ile değişimine yönelik iddialarını düzenledikleri verilere dayalı olarak açıklamaları için yönlendirilir (KB2.14, OB2, OB4). İddialar ve dayanak veriler çalışma kâğıdına yazılır (KİM.12.1.7.c).

   KİM.12.1.7
7. 20 dk
   Etkinlik 4

   Öğretmen Faraday’in elektroliz yasasına ilişkin bilgileri verir. Öğrenciler, matematiksel hesaplama yapmadan bu bilgileri iddialarını desteklemek için kullanır. Açıklamalar, veriye ve yasaya dayanması bakımından eleştirel olarak gözden geçirilir (E3.10) (KİM.12.1.7.c).

   KİM.12.1.7
8. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden çıkış kartında elektroliz olayında değişime uğrayan madde miktarı ile akım miktarı ve elektroliz süresi arasındaki ilişkiyi açıklamaları istenir. Faraday’in elektroliz yasasının endüstride ve günlük hayatta uygulandığı örnekleri araştırmaları ve bu örnekleri ulaştıkları çıkarımlarla ilişkilendirmeleri için yönlendirilir. Çalışma kâğıdı dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur (SDB1.3) (KİM.12.1.7.c).

   KİM.12.1.7

Sınıf defteri: KİM.12.1.7 Elektroliz olayında madde-elektrik akımı miktarı ilişkisini…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada elektrolizle kaplanmış ürünlerin (çatal, kaşık, anahtar, nikel kaplı musluk) görsellerini gösterir. Öğrencilerden bu ürünlerin neden kaplandığını ve kaplamanın nasıl yapılmış olabileceğini söylemeleri istenir (E1.1). Önceki hafta çalışılan elektrolitik hücre bilgileri hatırlatılır; dersin amacı, bir metal eşyanın bakırla kaplanması için deney tasarlamak ve sonuçları günlük hayatla ilişkilendirmek olarak paylaşılır.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, elektroliz yöntemiyle kaplanmış ürünlere günlük hayattan örnekler verir. Öğrenciler kaplama deneyini yapmak için gruplara ayrılır ve her grup bir metal eşya (anahtar, kaşık, çatal) seçer. Gruplarda uyumlu davranılması ve görev paylaşımıyla sorumlulukların yerine getirilmesi sağlanır (E2.2, SDB2.2, D3.4, D10.3, KİM.12.1.8.a).

   KİM.12.1.8
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan seçtikleri eşyayı elektrolizle kaplayabilmek için anot ve katot yarı hücrelerinde elektrot olarak hangi metalleri, elektrolit olarak hangi çözeltileri kullanabileceklerini belirlemeleri istenir. Seçimler ders kitabındaki bilgilerle gerekçelendirilir (OB1). Öneriler tahtada toplanarak gruplar arasında karşılaştırılır (KİM.12.1.8.a).

   KİM.12.1.8
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, hücrenin çalışması için uygulanması gereken minimum potansiyel değerini belirler. Deney düzeneğini tasarlar, gerekli malzemeleri hazırlar ve öğretmen gözetiminde güvenlik kurallarına uyarak bakırla kaplama deneyini yapar (OB7). Süreçteki tüm gözlemler not edilir (KİM.12.1.8.a).

   KİM.12.1.8
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar kaplama kalınlığının nelere bağlı olduğuna dair farklı bakış açılarını tartışarak gereken koşulların nasıl sağlanabileceğine karar verir (SDB2.1, D10.3). Anot ve katotta gerçekleşen yarı tepkimeler ile net tepkime yazılır; deney gözlemleri Faraday'ın elektroliz yasasıyla ilişkilendirilir (KİM.12.1.8.a).

   KİM.12.1.8
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden deney sonuçlarını kullanarak metal boru ve çivilerin galvanizle, bazı eşyaların nikel ya da kromla kaplanarak kullanılmasının nedenini açıklamaları istenir (OB7). Açıklamalar günlük hayattan başka örneklerle ilişkilendirilerek sınıfta paylaşılır (KİM.12.1.8.b).

   KİM.12.1.8
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplardan yaptıkları kaplama deneyini rapor hâline getirmeleri istenir; raporlar portfolyoya eklenir. Süreç, kaplama kalınlığının bağlı olduğu etkenleri belirleme, anot ve katot yarı tepkimelerini ile net tepkimeyi yazabilme ve deney bulguları ile Faraday elektroliz yasasını ilişkilendirebilme ölçütlerini içeren dereceli puanlama anahtarıyla öğretmen ve öğrenciler tarafından değerlendirilir (SDB1.2). Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurur.

   KİM.12.1.8

Sınıf defteri: KİM.12.1.8 Metallerin elektrolizle kaplanmasına yönelik deney yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Etkileşimli tahtada paslanmış bir demir köprü, yeşillenmiş bakır bir heykel ve kararmış gümüş bir takı görseli gösterilir (OB4). Öğrencilere 'Bu metaller neden bozulmuş olabilir?' sorusu yöneltilir ve öne sürülen tahminler tahtaya yazılır. Derste korozyona neden olan faktörlere ilişkin araştırma soruları ve modeller oluşturulacağı duyurulur (KB2.8).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler dörder kişilik gruplara ayrılır. Metalden veya alaşımdan yapılmış kültürel varlıkların ve günlük hayatta karşılaşılan diğer malzemelerin korozyondan etkilenmiş örnekleri ders kitabı ve etkileşimli tahta üzerinden incelenir (KB2.2). Gruplardan her örnekteki değişimi gözlemleyip yaygın korozyon tepkimelerini ve ortamdaki olası etkenleri (nem, oksijen, tuzlu su gibi) listelemeleri istenir (KİM.12.1.9.a).

   KİM.12.1.9
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan, incelenen örnekler temelinde korozyona neden olan faktörlerin metallerin korozyonuna etkisine ilişkin araştırılabilir sorular yazmaları istenir (D5.2, OB7). 'Tuz derişimi arttıkça demirin paslanma hızı değişir mi?' örneği üzerinden sorunun test edilebilir olması tartışılır. Her grup en az iki soruyu tahtada paylaşır ve sorular birlikte gözden geçirilir (KİM.12.1.9.a).

   KİM.12.1.9
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, yazdıkları sorulardan birini seçer. Seçilen faktörün (nem, oksijen, tuz, asit ya da temas eden farklı bir metal) korozyon tepkimesindeki rolü, ders kitabındaki bilgilerden yararlanılarak yükseltgenme ve indirgenme basamaklarıyla açıklanır. Öğrencilerin çeşitli fikir, argüman ve yeni bilgilere açık olmaları sağlanır (D3.3, KİM.12.1.9.b).

   KİM.12.1.9
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan, seçtikleri faktörün metallerin korozyonuna etkisini gösteren bir model oluşturmaları istenir. Model çizim, şema ya da etkileşimli tahtada dijital bir gösterim olabilir; metal yüzeyindeki elektron akışı, anot ve katot bölgeleri ile su ve oksijenin rolü modelde gösterilir (OB4, SDB2.2, KİM.12.1.9.b).

   KİM.12.1.9
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar modellerini sınıfa sunar. Diğer gruplar, modelin neyi açıkladığını ve hangi durumları açıklayamadığını sorularla sorgular (E3.10, SDB2.1). Gelen dönütlere göre her grup modelini gözden geçirip düzenler (KİM.12.1.9.b).

   KİM.12.1.9
7. Sonuçlandırma25 dk

   Grupların son modelleri karşılaştırılarak korozyona neden olan faktörlerin etkisine ilişkin ortak bir model özeti tahtada oluşturulur. Öğrencilerden Çalışma Kâğıdı/Yaprağı'na kendi modellerini ve araştırma sorularını yazmaları, Öz Değerlendirme Formu'nda modellerinin güçlü ve geliştirilecek yönlerini belirtmeleri istenir (SDB1.3, KİM.12.1.9.b). Çalışmalar portfolyoya eklenir.

   KİM.12.1.9

Sınıf defteri: KİM.12.1.9 Korozyonu önlemeye yönelik bilimsel sorgulama yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, paslanmış metal eşya ve kültürel varlık görsellerini etkileşimli tahtada gösterir; Tutum, Yatırım ve Türk Malları Haftası bağlamında metal eşyaların korunmasının önemine değinir. Öğrencilerden önceki haftalarda oluşturdukları araştırma sorularını ve önerdikleri modelleri hatırlamaları istenir. Bu hafta deneylerin planlanıp yapılacağı ve elde edilen verilerin yorumlanacağı belirtilir.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden araştırma sorularını göz önünde bulundurarak bağımlı, bağımsız ve kontrol değişkenlerini belirleyip etkinlik kâğıdına yazmaları istenir. Her araştırma sorusu için hangi faktörün değiştirileceği, neyin ölçüleceği ve neyin sabit tutulacağı gruplarda tartışılır (KB2.8) (KİM.12.1.9.c).

   KİM.12.1.9
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, belirledikleri değişkenlere uygun olarak metal parçaları (ör. demir çivi), farklı ortamları ve gözlem süresini içeren deney planını hazırlar. Planda kullanılacak deney malzemesi, işlem basamakları ve verilerin kaydedileceği tablo yer alır; öğretmen planları güvenlik ve geçerlik açısından gözden geçirir (KİM.12.1.9.c).

   KİM.12.1.9
4. Uygulama30 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar planladıkları deneyleri deney malzemesiyle kurar; değişkenleri plana uygun biçimde ayarlayıp ilk gözlemleri ve ölçümleri tabloya işler. Grup içinde görev dağılımı yapılır ve her öğrenci üstlendiği görevi sorumlulukla yerine getirir (E2.2, SDB2.2) (KİM.12.1.9.c).

   KİM.12.1.9
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar deneylerden elde ettikleri verileri tablo ve grafiğe dönüştürür. Değişkenler arasındaki ilişkiyi inceleyerek hangi faktörün korozyonu artırdığını ya da azalttığını kanıtlarıyla yorumlar (OB7, KB2.14) (KİM.12.1.9.ç).

   KİM.12.1.9
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar yorumlarını diğer gruplarınkiyle karşılaştırır; farklı sonuçların olası nedenleri çok yönlü bakış açısıyla değerlendirilir. Böylece öğrencilerin etkili iletişim kurmaları, olay ve durumları farklı bakış açılarıyla ele almaları sağlanır (E2.1, SDB2.1, SDB2.2, D4.2, D14.1) (KİM.12.1.9.ç).

   KİM.12.1.9
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğretmen, grupların yorumlarını ortak bir sonuç tablosunda toparlar. Öğrencilerden çalışma kâğıdına verilerin neyi gösterdiğini kanıtlarıyla yazmaları, ardından öz değerlendirme formunu doldurarak deney sürecindeki katkılarını değerlendirmeleri istenir (SDB1.3) (KİM.12.1.9.ç). Çalışma kâğıdı ve performans görevi dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir.

   KİM.12.1.9

Sınıf defteri: KİM.12.1.9 Korozyonu önlemeye yönelik bilimsel sorgulama yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Tutum, Yatırım ve Türk Malları Haftası kapsamında metal eşya ve yapıların korozyondan korunmasının tasarrufa ve ülke kaynaklarının verimli kullanımına katkısı üzerinde durulur (D19). Etkileşimli tahtada korozyona uğramış metal örneklerinin görselleri gösterilir (OB4). Öğrencilerden önceki haftalarda elde ettikleri bulguların bu örnekleri açıklamada nasıl kullanılabileceğini düşünmeleri istenir (KB2.8).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Farklı metallerin korozyona uğramış örnekleri incelenir. Öğrencilerden önceki haftalarda elde ettikleri verilerden hangi faktörlerin korozyonu hızlandırdığını kanıtlarıyla birlikte listelemeleri istenir (KB2.14). Kanıtlar tahtada ortak bir tabloda toplanır (KİM.12.1.9.d).

   KİM.12.1.9
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Bilimsel bilginin insanların ve toplumun yararına kullanılabileceği vurgulanır ve korozyon kaynaklı kayıpların azaltılmasında yardımseverliğin rolü tartışılır (D20.3). Gruplardan tabloda toplanan kanıtlara dayanarak korozyonu önlemeye yönelik çözüm önerileri üretmeleri istenir (E3.3). Her grup önerisini hangi kanıta dayandırdığını yazar (KİM.12.1.9.d).

   KİM.12.1.9
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan çözüm önerilerini gerekçelendirmeleri, etkililiklerini kanıtlarla karşılaştırmaları ve en uygun yöntemi seçmeleri istenir (SDB3.3). Seçilen çözümler afiş ya da sunu biçiminde düzenlenir (KİM.12.1.9.d).

   KİM.12.1.9
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar elde ettikleri bilgileri ve çözüm önerilerini arkadaşlarıyla yazılı veya sözlü olarak paylaşır (E2.2, SDB2.3). Dinleyen öğrencilerden sunulan verilerin yorumunu değerlendirmeleri istenir (OB7). Paylaşım sırasında birbirine karşı dostça ve saygılı bir tutum gözetilir (D4.1, KİM.12.1.9.e).

   KİM.12.1.9
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar birbirlerinin çözüm önerilerine yönelik soru ve geri bildirimlerini sözlü olarak iletir. Öğrencilerden aldıkları geri bildirimlerle önerilerini gözden geçirmeleri ve gerekli düzeltmeleri yapmaları istenir (SDB1.3). Son hâli portfolyoya eklenir (KİM.12.1.9.e).

   KİM.12.1.9
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden korozyonu önlemeye yönelik ulaştıkları çözümleri ve kanıtlarını içeren performans görevini sunmaları istenir. Sunumlar dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak süreçte kendilerini nasıl düzenlediklerini yazar (SDB1.3). Çalışma kâğıtları ve çözüm önerileri portfolyoya yerleştirilir (KİM.12.1.9.e).

   KİM.12.1.9

Sınıf defteri: KİM.12.1.9 Korozyonu önlemeye yönelik bilimsel sorgulama yapabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, Friedrich Wöhler'in 1828'de gerçekleştirdiği sentezi kısaca anlatarak organik kimyanın tarihî dönüm noktasını tanıtır (E1.1). Öğrencilerden bir molekülde atomları bir arada tutan bağların nasıl anlaşılabileceğini düşünmeleri istenir. Dersin amacının sigma ve pi bağlarını kanıta dayalı açıklamak olduğu duyurulur.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, Wöhler'in sentezini etkileşimli tahtada örnek olarak sunar ve organik kimyaya giriş yapar (E1.1). Öğrencilerden H₂, HF, F₂, O₂ ve N₂ moleküllerinin yapı formüllerini yazarak atomlar arasındaki bağ sayılarını belirlemeleri istenir (FİZ yerine KİM.12.2.1.a).

   KİM.12.2.1
3. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde H₂, HF, F₂, O₂ ve N₂ moleküllerindeki sigma ve pi bağ türlerini belirlemek için hangi ölçütlerin kullanılabileceği tartışılır (SDB2.2). Öğrencilerden bağ sayısı, bağ uzunluğu, bağ enerjisi ve orbital örtüşmesini ölçüt olarak belirleyip çalışma kâğıdındaki tabloya yazmaları istenir (KB2.7) (KİM.12.2.1.a).

   KİM.12.2.1
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere araştırmacı ve sorgulayıcı olmanın önemi vurgulanarak çalışkanlık değeri desteklenir (D3.3). H₂, HF, F₂, O₂ ve N₂ moleküllerindeki bağların oluşumu için orbital örtüşmesini içeren hazır veri setinden veriler seçilir. Seçilen veriler üzerinden tek, çift ve üçlü bağların niteliklerine ilişkin örüntü belirlenir (OB7) (KİM.12.2.1.b).

   KİM.12.2.1
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler belirledikleri örüntüleri bağ enerjisi, bağ uzunluğu ve bağ sayısına dayalı olarak açıklar (OB7). Her açıklamada hangi verinin kanıt olarak kullanıldığı belirtilir ve akranların açıklamaları karşılaştırılarak eleştirel biçimde değerlendirilir (E3.10) (KİM.12.2.1.c).

   KİM.12.2.1
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden çalışma yaprağında verilen tek, çift ve üçlü bağ içeren karbon bileşiklerindeki sigma ve pi bağlarını belirlemeleri istenir. Bağ sayıları, bağ türlerine göre yapı formülü üzerinde işaretlenir ve gerekçeleri yazılır (KİM.12.2.1.c).

   KİM.12.2.1
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden tek, çift ve üçlü bağların niteliklerine ilişkin örüntülerini kanıtlarıyla birlikte kısaca açıklamaları istenir (KİM.12.2.1.c). Çalışma Kâğıdı ve Dereceli Puanlama Anahtarı ile öğrenme kanıtı toplanır. Öğrenciler Öz Değerlendirme Formu'nu doldurarak kendi öğrenmelerini yansıtır (SDB1.3).

   KİM.12.2.1

Sınıf defteri: KİM.12.2.1 Molekülleri oluşturan atomlar arasındaki sigma ve pi bağlarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, metan, etilen ve asetilen moleküllerinin görsellerini etkileşimli tahtada göstererek 'Karbon farklı sayıda bağ yaparken orbitalleri nasıl düzenlenir?' sorusunu yöneltir (E1.1). Öğrencilerin tahminleri tahtaya kaydedilir. Haftanın hedefinin hibrit orbitallerinin oluşumunu kanıtla açıklamak olduğu duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere metan, etilen ve asetilen moleküllerini oluşturan atomların atom orbitallerinin ve hibrit orbitallerinin enerji düzeylerini gösteren diyagramlar verilir. Öğrenciler karbon atomuna ait bağ sayıları, hibrit orbitalleri ve orbital enerjileri arasındaki ilişkileri inceler. İncelemeden hibritleşmeye ilişkin ölçütler listelenir (KİM.12.2.2.a).

   KİM.12.2.2
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Her orbitalin uzayda yönelim şekilleri verilir; öğrenciler ikili gruplar hâlinde orbital şekillerini diyagramlarla eşleştirir (SDB2.2). Bu verilerden tek, çift ve üçlü bağların nasıl oluştuğuna yönelik ölçütler belirlenir. Valans orbitalleri ve bağıl enerjiler ölçüt listesine eklenir (KİM.12.2.2.a).

   KİM.12.2.2
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Araştırmacı ve sorgulayıcı olmanın önemi vurgulanarak çalışkanlık değeri desteklenir (D3.3, OB4). Öğrenciler hazır veri setini kullanarak hibrit orbitallerinin oluşumuna ilişkin örüntü oluşturur. Metan, etilen ve asetilen moleküllerindeki orbital örtüşmelerinin üç boyutlu gösterimi üzerinden sigma ve pi bağlarının oluşumu incelenerek örüntü belirlenir (KİM.12.2.2.b).

   KİM.12.2.2
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden belirledikleri örüntüyü ölçütlere ve verilere dayanarak gerekçelendirmeleri istenir (E3.7, OB4). Gruplar gerekçelerini sırayla sunar, diğer gruplar kanıtların yeterliliğini sorgular (E3.10). Örüntüler ortak bir tabloda birleştirilir (KİM.12.2.2.c).

   KİM.12.2.2
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   NH₃, H₂O, BeH₂ ve BH₃ moleküllerindeki merkez atoma ait hibrit orbitallerinin enerji düzeyini gösteren diyagramlar incelenir. Orbital örtüşmeleri ve merkez atomlardaki hibritleşme türleri belirlenip moleküller arasında karşılaştırılır (KB2.7). Belirlenen türler kanıta dayalı olarak açıklanır (KİM.12.2.2.c).

   KİM.12.2.2
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden çalışma yaprağında verilen farklı moleküllerin merkez atomlarının yaptığı hibrit türlerini belirleyip kanıtlarıyla açıklamaları istenir (KİM.12.2.2.c). Yanıtlar dereceli puanlama anahtarı ve yapılandırılmış gridle değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak öğrenme durumlarını gözden geçirir (SDB1.3); çalışmalar portfolyoya eklenir.

   KİM.12.2.2

Sınıf defteri: KİM.12.2.2 Hibrit orbitallerinin oluşumunu açıklamak için kanıt kullanabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada su, amonyak ve metan gibi bilinen moleküllerin görsellerini gösterir. Öğrencilerden bu moleküllerin şekillerinin aynı olup olmadığını tahmin etmeleri istenir. Önceki derste çalışılan sigma ve pi bağları ile hibritleşme hatırlatılır; bu hafta hibrit orbitallerinin yönelimine göre molekül geometrisine ilişkin varsayım ve örüntü oluşturulacağı duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden BeH₂, H₂O, BH₃, NH₃ ve CH₄ moleküllerinin hibrit orbitallerinin uzaydaki olası yönelimlerini merak ederek (E1.1) düşünmeleri istenir. Her öğrencinin bu yönelimlere göre moleküllerin geometrisine ilişkin ilk varsayımını çizimle çalışma kâğıdına yazması sağlanır (KİM.12.2.3.a).

   KİM.12.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler gruplar hâlinde çalışarak varsayımlarını gerekçeleriyle paylaşır (SDB2.2). Ortak ve ayrışan varsayımlar etkileşimli tahtada tablolaştırılır. Varsayımların doğruluğu bu aşamada değerlendirilmez, yalnızca kayıt altına alınır (KİM.12.2.3.a).

   KİM.12.2.3
4. Uygulama35 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerin BeH₂, H₂O, BH₃, NH₃ ve CH₄ moleküllerinin uzay-dolgu modellerini incelemeleri sağlanır. Öğrencilerden aynı sayıda atom içeren moleküllerin geometrilerini kendi aralarında karşılaştırmaları ve gözlemlerini tabloya işlemeleri istenir (SDB2.1, OB2) (KİM.12.2.3.b).

   KİM.12.2.3
5. 35 dk
   Etkinlik 2

   Tablodaki karşılaştırmalardan yola çıkarak hibrit orbitallerinin uzaydaki yönelimi ile molekül geometrisi arasındaki örüntü belirlenir. Gruplardan örüntüyü kendi cümleleriyle ifade etmeleri ve ders kitabındaki başka bir molekül örneği üzerinde denemeleri istenir. Örüntüler tümevarımsal akıl yürütmeyle (KB2.16.1) sınıfla paylaşılır (KİM.12.2.3.b).

   KİM.12.2.3
6. Sonuçlandırma25 dk

   Öğretmen, oluşturulan varsayımları ve belirlenen örüntüleri etkileşimli tahtada özetler. Öğrencilerden Yapılandırılmış Grid üzerinde her molekül için hibrit orbitallerinin yönelimini ve beklenen geometriyi yazmaları istenir. Çalışmalar Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirilir; Öz Değerlendirme Formu ile örüntüyü belirlemedeki güçlü ve geliştirilecek yönler yazılır (SDB1.3) (KİM.12.2.3.b).

   KİM.12.2.3

Sınıf defteri: KİM.12.2.3 Moleküllerin geometrisinin belirlenmesine ilişkin çıkarımda…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada CO₂, H₂O, BF₃, NH₃ ve CH₄ formüllerini gösterir. Öğrencilerden önceki derste ileri sürdükleri molekül geometrisi varsayımlarını anımsamaları istenir. Bu haftanın hedefi açıklanır: hibrit orbitallerin yönelimlerinden örüntü belirlenecek, belirlenen geometriler bilimsel geometrilerle karşılaştırılacak ve önermeler sunulacaktır (KB2.16).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden sp, sp² ve sp³ hibrit orbitallerinin uzaydaki yönelimlerini ders kitabındaki şekillerden inceleyerek hibrit orbital sayısı, bağ açısı ve geometri arasındaki örüntüyü tabloya yazmaları istenir (KB2.16). Tabloya göre CO₂, BF₃ ve CH₄ için beklenen geometri belirlenir (KİM.12.2.3.b).

   KİM.12.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden belirledikleri molekül geometrilerini etkileşimli tahtada verilen uzay-dolgu modelleriyle karşılaştırarak benzerlik ve farklılıkları tespit etmeleri istenir (KB2.7). Tespitler karşılaştırma tablosuna yazılır ve farklılıkların olası nedenleri tartışılır (OB4; KİM.12.2.3.c).

   KİM.12.2.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden üç atomlu bir molekülün (CO₂, H₂O) doğrusal ya da açısal olduğuna ilişkin önerme yazmaları istenir. Önermeler, hibrit orbitallerin yönelimi ve karşılaştırma tablosundaki veriler gerekçe gösterilerek sunulur (KB2.10). Sınıf önermeleri gerekçeleri bakımından sorgular (E3.10; KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler ikili çalışarak dört atomlu bir molekülün (BF₃, NH₃) düzlem üçgen ya da üçgen piramit olduğuna ilişkin önerme sunar. Önermede pi bağının ve hibrit orbitallerin yönelimine ilişkin veriler gerekçe olarak kullanılır (SDB2.2). Eşleşen çiftler önermelerini birbirine sorular sorarak sınar (KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden beş atomlu bir molekülün (CH₄) düzgün dört yüzlü geometriye sahip olduğuna ilişkin önerme sunmaları istenir. Üç önermenin gerekçeleri tek bir görselde birleştirilir (OB4). Öğrenciler çalışkanlıkla hazırladıkları görseli sınıfla paylaşır (D3.3; KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden yapılandırılmış gridde molekül formülü, hibritleşme, geometri ve önerme sütunlarını doldurmaları istenir. Performans görevi olarak sunulan önermeler dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunda hangi örüntüyü en iyi kavradıklarını işaretler (SDB1.3; KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3

Sınıf defteri: KİM.12.2.3 Moleküllerin geometrisinin belirlenmesine ilişkin çıkarımda…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen, önceki haftalarda çalışılan hibritleşme ve molekül geometrisi bilgilerini kısaca anımsatır; etkileşimli tahtada elmas ve grafit görsellerini sunar. Öğrencilerden aynı elementten oluşan bu maddelerin yapıları arasındaki farkın nedenine ilişkin merak ettikleri soruları yazmaları istenir (E1.1). Haftanın hedefi duyurulur.

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler gruplara ayrılır ve karbon allotroplarının özelliklerini içeren kanıt kartlarını inceler. Kartlardaki bilgilerden her allotropun özellikleri belirlenir; benzerlik ve farklılıklar bir çizelgede listelenir (KB2.7). Gruplar çizelgelerini birbirleriyle karşılaştırır (SDB2.2, KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Listelenen benzerlik ve farklılıklardan yola çıkılarak sigma ve pi bağları, hibritleşme ve geometri arasındaki ilişki tartışılır. Öğrencilerden molekül geometrisinin oluşumuna ilişkin en az iki önerme yazmaları istenir (KB2.10, KB2.16). Önermeler gerekçeleriyle sınıfa sunulur (KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Kurşun kalem uçları kullanılarak mikro ölçekte grafen eldesi deneyi yaptırılır (FBAB7). Deney, güvenlik ve temizlik kurallarına uyularak yürütülür (D13, D18). Gözlemler kaydedilir ve bu gözlemlerden geometrinin oluşumuna ilişkin önermeler geliştirilir (KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Performans görevi çerçevesinde öğrencilerden verilen çeşitli molekülleri farklı materyaller kullanarak modellemeleri istenir. Modeller üzerinde bağ açıları ve geometriler gösterilir; önceki önermeler modellerle karşılaştırılarak gözden geçirilir (KİM.12.2.3.ç).

   KİM.12.2.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar önermelerini VSEPR kuramındaki değerlik kabuğu çifti itmesi ilkesi üzerinden değerlendirir. Önermelerin kuramla uyuşan ve uyuşmayan yönleri eleştirel bir bakışla belirlenir ve gerekirse düzeltilir (E3.10). Sonuçlar modellerin yanında sunulur (KİM.12.2.3.d).

   KİM.12.2.3
7. Sonuçlandırma25 dk

   Gruplar modelleri ve düzeltilmiş önermeleriyle kısa sunum yapar; önermelerin VSEPR kuramına göre değerlendirilmesi toparlanır (KİM.12.2.3.d). Performans görevi dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir. Öğrenciler öz değerlendirme formunu doldurarak öğrenme sürecine yönelik yansıtma yapar (SDB1.3). Çalışmalar portfolyoya eklenir.

   KİM.12.2.3

Sınıf defteri: KİM.12.2.3 Moleküllerin geometrisinin belirlenmesine ilişkin çıkarımda…; değerlendirme

1. Derse Giriş15 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada metan, etan ve eten bileşiklerinin farklı gösterimlerini yan yana sunar. Öğrencilerden bu gösterimler arasındaki ortak ve farklı yönleri sözlü olarak belirtmeleri istenir (KB2.7). Önceki haftada işlenen molekül geometrisi kısaca hatırlatılır ve bu haftanın amacının yapı formüllerindeki örüntüleri belirleyip genelleme yapmak olduğu açıklanır. “Aynı molekül neden birden çok biçimde gösterilir?” sorusu sorularak merak uyandırılır (E1.1).

2. Keşfetme25 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden etkinlik kâğıdında basit formülü, molekül formülü, çizgi bağ formülü, açık ve yarı açık formülü verilen metan, etan ve propan gibi bileşikleri ikişer kişilik gruplarda karşılaştırmaları istenir. Her gösterimde karbon ve hidrojen sayılarının nasıl belirtildiği tabloya işlenir (KB2.7). Belirlenen ilk örüntüler sınıfla paylaşılır (KİM.12.2.4.a).

   KİM.12.2.4
3. 25 dk
   Etkinlik 2

   Uzay dolgu molekül modelleri verilen bileşikler incelenir. Öğrencilerden modeldeki atomların bağlanma düzenini açık ve çizgi bağ formülleriyle eşleştirmeleri istenir (OB4). Gruplar, gösterimler arasında dönüşüm yaparken fark ettikleri tekrarlayan durumları (ör. her karbonun dört bağ yapması, çizgi bağ formülünde köşe ve uçların karbon göstermesi) örüntü olarak ifade eder (KİM.12.2.4.a).

   KİM.12.2.4
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden belirledikleri örüntüleri kullanarak organik bileşiklerin yapı formüllerine ilişkin genel kurallar yazmaları sağlanır. Kurallar sınıf panosunda toplanır; her kural için karşıt örnek aranır ve gerekirse kural düzeltilir (KB2.16.1, E3.4). Düzeltilen genellemeler tahtaya yazılır (KİM.12.2.4.b).

   KİM.12.2.4
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Çalışma yaprağında verilen çeşitli organik bileşiklerin açık formülü, yarı açık formülü, çizgi bağ formülü, molekül formülü ve basit formülü öğrencilerce belirlenir. Çizgi bağ formüllerindeki atomlar ve bağlar görsel olarak okunup sayılır (OB4). Eşler birbirinin yanıtlarını yazdıkları kurallara göre kontrol eder (SDB2.2). (KİM.12.2.4.b)

   KİM.12.2.4
6. 25 dk
   Etkinlik 3

   Basit formülü aynı, molekül formülü farklı bileşikler (ör. C₂H₂ ve C₆H₆) üzerinde çalışılır. Öğrencilerden basit formül ile molekül formülü arasındaki ilişkiyi açıklayan bir genelleme yazmaları ve bu genellemenin geçerli olduğu durumları ile sınırlarını tartışmaları istenir (E3.6). (KİM.12.2.4.b)

   KİM.12.2.4
7. Sonuçlandırma25 dk

   Öğrencilerden yazdıkları genellemeleri birer cümleyle paylaşmaları ve çalışma kâğıtlarını tamamlamaları istenir. Etkinlik kâğıtları, “örüntü oluşturabilme ve örüntüler üzerinden genelleme yapabilme” ölçütlerini içeren dereceli puanlama anahtarıyla hem öğretmen hem öğrenci tarafından değerlendirilir (SDB1.2). Öğrencilerden öz değerlendirme formunda en çok güçlük çektikleri gösterimi belirtmeleri istenir (SDB1.3). Çalışmalar portfolyoya eklenir (KİM.12.2.4.b).

   KİM.12.2.4