T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
.......... OKUL SEÇ ..........
2026-2027 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI 5. SINIF SOSYAL BİLGİLER DERSİ DERS PLANI

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Gaziler Günü ve 15 Temmuz Demokrasi ve Millî Birlik Günü'nün toplumda birlikte hareket etmeyle ilişkisini sorar (OB5). Öğrencilerden aile, okul ve arkadaş çevrelerinde birlikte yaşadıkları kişileri düşünmeleri istenir. Gruplar, roller, hak ve sorumluluk kavramları etkileşimli tahtada gösterilir.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden yakın çevrelerinde, okullarında ve sınıflarında dâhil oldukları grupları görsel kaynaklardan da yararlanarak incelemeleri istenir. Ortaokula başlamayla birlikte yer alabilecekleri yeni gruplar sınıfta tartışılır (E1.1, OB1). Öğrenciler dâhil oldukları grupları belirler (SB.5.1.1.a).

   SB.5.1.1
3. 20 dk
   Etkinlik 2

   Her öğrenci, dâhil olduğu gruplardaki rollerini yazılı olarak listeler (SB.5.1.1.a). Listede yer alan rollerin getirdiği hak ve sorumluluklar eşlerle tartışılır. Ortaokula geçişle rollerde olabilecek değişimlere vurgu yapılır.

   SB.5.1.1
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Akvaryum ya da küçük grup tartışma tekniğiyle dâhil olunan gruplardaki rollere ilişkin hak ve sorumluluklar benzerlik ve farklılık açısından karşılaştırılır (SDB2.3). Elde edilen bilgiler karşılaştırma tablosuna kaydedilir (KB2.7, OB1). Öğrenciler gruplar ile rolleri arasındaki ilişkileri belirler (SB.5.1.1.b).

   SB.5.1.1
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Sınıf; aile, arkadaş, okul ve sosyal sorumluluk olmak üzere dört gruba ayrılır. Önceden hazırlanmış rol kartları dağıtılır ve gruplar kartlardaki rollere ilişkin canlandırma yapar (E2.1, E2.2, E2.3). Öğretmen canlandırmayı kontrol listesiyle gözlemler (SB.5.1.1.b).

   SB.5.1.1
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Canlandırma sonrasında öğrenciler üstlendikleri rollerle hak ve sorumluluklara ait duygu ve düşüncelerini ifade eder (SDB2.3). Görevlerini zamanında ve eksiksiz yerine getirmenin önemi tartışılır (D16.3). Öğrencilerden gruplar ile rolleri arasındaki ilişkiyi yazılı, sözlü ya da görsel olarak ifade etmeleri istenir (SB.5.1.1.b).

   SB.5.1.1
7. Sonuçlandırma20 dk

   Öğrencilerden dâhil oldukları gruplar ile bu gruplardaki rolleri arasındaki ilişkiyi bir Performans Görevi olarak yazılı, sözlü ya da görsel biçimde sunmaları istenir (SB.5.1.1.b). Karşılaştırma Tablosu, Kontrol Listesi ve Gözlem Formu ile değerlendirme yapılır. Öğretmen Derecelendirme Ölçeği ve Dereceli Puanlama Anahtarını kullanarak geri bildirim verir.

   SB.5.1.1

Sınıf defteri: SB.5.1.1 Dâhil olduğu gruplar ve bu gruplardaki rolleri arasındaki ilişkileri…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, İlköğretim Haftası'na değinerek okulda farklı yerlerden ve kültürlerden arkadaşlarla bir arada bulunulduğunu vurgular. Öğrencilerden evlerinde kutlanan bir gelenek ya da sevilen bir yemeği düşünmeleri istenir ve birkaç öğrencinin paylaşımı dinlenir. 'Farklı kültürel özelliklere saygı duymak birlikte yaşamayı nasıl etkiler?' sorusu tahtaya yazılarak dersin amacı duyurulur.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere ülkemizin, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin (KKTC) ve farklı ülkelerin kültürel özelliklerini gösteren yazılı ve görsel kaynaklar ile dijital içerikler ders kitabı ve etkileşimli tahta aracılığıyla sunulur (OB1, OB4, OB2). Gruplar kaynakları inceleyerek sanat, müzik, yemek, giyim, kutlama, gelenek ve görenek örneklerini belirler (SB.5.1.2.a).

   SB.5.1.2
3. 15 dk
   Etkinlik 2

   Her grup incelediği kaynaktan öğrendiği kültürel özellikleri sınıfa kısaca tanıtır. Öğretmen, her özelliğin o kültürde yaşayanlar için taşıdığı anlamı sorar. Bu özelliklere saygı gösterilmediğinde birlikte yaşamada nelerin değişebileceği örnekler üzerinden tartışılır (SB.5.1.2.a).

   SB.5.1.2
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Belirlenen kültürel özellikler sanat, müzik, yemek, giyim, kutlama, gelenek ve görenek başlıklı sınıflandırma tablosuna kaydedilir (KB2.5). Ülkemizin ve farklı ülkelerin kültürel özellikleri benzerlik ve farklılık açısından karşılaştırılır (KB2.7). KKTC ile aramızdaki benzerlikler tarihî ve kültürel bağlar açısından ele alınır (SB.5.1.2.a).

   SB.5.1.2
5. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğretmen, farklı kültürel özelliklere sahip insanların bir araya gelmesini gerektiren örnek olayları sunar. Öğrencilerden bu durumların neden bir araya gelmeyi gerektirdiği ve kültürel özelliklere saygının birlikte yaşamayı nasıl etkilediği sorgulamaları istenir (SDB2.3). Çıkan sonuçlar tahtada özetlenir (SB.5.1.2.a).

   SB.5.1.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler her grupta eşit sayıda öğrenci olacak şekilde gruplara ayrılır ve örnek olaylara benzer durumlar içeren senaryolar dağıtılır. Gruplar senaryodaki durumu ve kültürel özelliklere saygının birlikte yaşamaya etkisini el kuklalarıyla canlandırmaya hazırlanır. Canlandırmalar sırayla sınıfa sunulur (SB.5.1.2.b).

   SB.5.1.2
7. Sonuçlandırma20 dk

   Gruplar canlandırmalarından çıkardıkları sonuçları sınıfa özetler. Öğretmen, kültürel özelliklere saygının birlikte yaşamaya etkisini gösteren örnekleri karşılaştırma tablosunda toparlar. Öğrencilerin ürünleri ve katılımı gözlem formu ile kontrol listesi kullanılarak değerlendirilir. Canlandırmaların saygının birlikte yaşamaya etkisini yansıtıp yansıtmadığı kısa bir değerlendirmeyle konuşulur.

   SB.5.1.2

Sınıf defteri: SB.5.1.2 Kültürel özelliklere saygı duymanın birlikte yaşamaya etkisini…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada farklı kültürlere ait birkaç fotoğraf gösterir ve 'Bu farklılıklar birlikte yaşamayı nasıl etkiler?' sorusunu sorar. Öğrencilerin yanıtları dinlenir; önceki haftada incelenen örnekler hatırlatılır. Bu hafta kültürel özelliklere saygının birlikte yaşamaya etkisini ürüne dönüştürmenin ve ifade etmenin hedeflendiği açıklanır.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplara görsel kaynaklardan (fotoğraf, resim) kültürel farklılıkları gösteren kartlar dağıtılır. Gruplardan her kartta saygı duyulması gereken kültürel özelliği belirlemeleri ve saygının birlikte yaşamaya etkisini hangi yazılı, görsel veya dijital ürünle anlatabileceklerini planlamaları istenir (KB2.4) (SB.5.1.2.b).

   SB.5.1.2
3. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, ipli kukla, siyah gölge oyunu veya tiyatro kuklası tekniklerinden birini seçerek kültürel özelliklere saygı gösterilen ve gösterilmeyen kısa birer durumu canlandırır (E2.1, E2.2, E2.3, SDB2.2). Canlandırılan durumlardan hareketle insanları farklılıklarıyla kabul etmenin gerekliliği ortaya konulur (D15.1) (SB.5.1.2.b).

   SB.5.1.2
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan kültürel özelliklere saygı duymanın birlikte yaşamaya etkisine yönelik yazılı, görsel veya dijital bir ürün hazırlamaları istenir. Ürünler afiş, resim, kısa metin ya da dijital sunum biçiminde olabilir (E3.3, OB2, OB4). Öğretmen çalışmaları dolaşarak izler ve yönlendirir (SB.5.1.2.b).

   SB.5.1.2
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar, hazırladıkları ürünlerden yola çıkarak kültürel özelliklere saygı duymanın birlikte yaşamaya etkisine ilişkin sunum yapar. Dinleyen öğrenciler sunumları çalışma kâğıdındaki ölçütlere göre değerlendirir (SDB2.1). Sunumlarda saygının etkisi kendi cümleleriyle ifade edilir (SB.5.1.2.c).

   SB.5.1.2
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Sunumlardan hareketle insanların farklı kültür ve inançlara sahip olabileceği tartışılır; millî ve manevi değerlerin yaşatılmasında üstlenilebilecek sorumluluklar belirlenir (D14.3, D19.3). Farklı toplumların kültürlerine saygılı olmanın önemi vurgulanır (OB5, OB6) ve öğrenciler bunu bir cümleyle ifade eder (SB.5.1.2.c).

   SB.5.1.2
7. Sonuçlandırma20 dk

   Öğrencilerden kültürel özelliklere saygı duymanın birlikte yaşamaya etkisini bireysel olarak birkaç cümleyle ifade etmeleri istenir (SB.5.1.2.c). Sunumlar ve ifadeler kontrol listesi ile dereceli puanlama anahtarına göre değerlendirilir; performans görevi olarak grup ürünleri toplanır. Öğretmen gözlem formunu kullanarak öğrencilerin katılımını kaydeder ve haftanın çalışmalarını özetler.

   SB.5.1.2

Sınıf defteri: SB.5.1.2 Kültürel özelliklere saygı duymanın birlikte yaşamaya etkisini…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, bir mahalle dayanışmasını gösteren fotoğrafı etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden fotoğrafta neler olduğunu ve insanların birbirine nasıl yardım ettiğini söylemeleri istenir (OB4). Yardımlaşma ve dayanışmanın toplumsal birliği nasıl etkilediği sorusu sınıfa yöneltilir; haftanın hedefi belirtilir (E1.1).

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden ders kitabındaki yazılı metinleri ve öğretmenin sunduğu görsel kaynakları inceleyerek yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerine ilişkin örnekleri belirlemeleri istenir (OB1, OB4). Gerektiğinde dijital kaynaklardan da yararlanılır (OB2). Faaliyetlerin kimler tarafından neden yapıldığı sorgulanır (KB2.4) (SB.5.1.3.a).

   SB.5.1.3
3. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler yaptıkları incelemelerden hareketle yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerine ilişkin günlük hayattan ve yakın çevreden örnekler verir. Örnekler tahtadaki tabloya yazılır ve bu faaliyetlerin birlikte yaşamaya katkısı sorgulanır (E2.1) (SB.5.1.3.a).

   SB.5.1.3
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen yardımlaşmanın ve dayanışmanın toplumsal birliği güçlendirdiği ya da zayıfladığı bir örnek olayı sunar. Öğrenciler örnek olayı inceleyerek yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerinin toplumsal birliği sürdürmeye etkisine ilişkin çıkarımlarda bulunur (KB2.14) (SB.5.1.3.a).

   SB.5.1.3
5. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden sosyal sorumluluk projesi için yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerinde kimlerle sosyal temas kurulabileceğini belirlemeleri istenir. Okul, mahalle ve yakın çevredeki kişi ve kurumlar listelenir (SDB2.3) (SB.5.1.3.b).

   SB.5.1.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrenciler ikili ve küçük gruplar hâlinde seçtikleri kişi ya da kuruma yardımlaşma çağrısı için nasıl ulaşacaklarını planlar. Karşılıklı rol oyunuyla saygılı bir tanışma ve iletişim cümleleri denenir (SDB2.1, D14) (SB.5.1.3.b).

   SB.5.1.3
7. Sonuçlandırma20 dk

   Öğrencilerden bireysel yardımlaşma ile kurumların yürüttüğü dayanışma faaliyetlerini karşılaştıran bir tablo hazırlamaları istenir (KB2.7). Öğrencilerin belirledikleri sosyal temas yolları kontrol listesiyle gözden geçirilir ve öğretmen gözlem formuyla dönüt verir (SB.5.1.3.b). Öğrenciler yardımlaşmanın toplumsal birliğe katkısını birer cümleyle ifade eder (D16).

   SB.5.1.3

Sınıf defteri: SB.5.1.3 Toplumsal birliği sürdürmeye yönelik yardımlaşma ve dayanışma…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, geçen hafta yardımlaşma ve dayanışma faaliyetlerine ilişkin yapılan çalışmaları kısaca hatırlatır. Etkileşimli tahtada bir okulda yürütülen yardımlaşma örneğinin fotoğrafı gösterilir ve öğrencilerden bu çalışmanın birlikte yapılmasının neden önemli olduğunu söylemeleri istenir. Bu hafta grup içinde rol ve sorumluluk paylaşımının, ardından sosyal sorumluluk proje fikri üretmenin çalışılacağı açıklanır.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   T.C. Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı kurum ve kuruluşlarca yapılmış örnek sosyal sorumluluk projeleri etkileşimli tahtada ve ders kitabında incelenir. Sınıf karma gruplara ayrılır; her grupta bir sözcü, yazman, zaman tutucu ve araç-gereç sorumlusu belirlenir. Grupların bu projelerde görev paylaşımının nasıl yapıldığını bulmaları ve rollerini kendilerinin seçmeleri istenir (SB.5.1.3.c, SDB2.2).

   SB.5.1.3
3. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden kendi deneyimlerinden ve yakın çevresinden edindikleri bilgilerden yola çıkarak çocuklar, yaşlılar veya okullara yönelik bir ihtiyaç belirlemeleri istenir. Her grup üyesi bu ihtiyaca ilişkin en az bir proje fikrini kâğıda yazar ve grup içinde sırayla okur. Yazılan fikirler grup panosunda toplanır (SB.5.1.3.ç, E3.3, SDB3.2).

   SB.5.1.3
4. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar panolarındaki fikirleri gözden geçirerek hedef kitleyi (çocuk, yaşlı veya okul) netleştirir. Her fikir için neyin amaçlandığı ve hangi yardımlaşma faaliyetinin yapılacağı fikir kartına yazılır. Grup üyelerinin ortak karar vererek kartı tamamlaması ve herkesin görüşünü söyleyebilmesi sağlanır (SB.5.1.3.ç, SDB2.2, E3.3).

   SB.5.1.3
5. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar fikir kartlarını yeni fikirlerle zenginleştirir; her fikir için grup içinde kimin hangi sorumluluğu üstlenebileceği yazılır. Ardından kartlar sınıf panosuna asılır ve gruplar diğer grupların fikirlerini sessizce dolaşarak inceler. Öğrencilerden ilgilerini çeken bir fikri ve nedenini grup arkadaşlarına söylemeleri istenir (SB.5.1.3.c, SB.5.1.3.ç, SDB3.2, E3.3).

   SB.5.1.3
6. Sonuçlandırma20 dk

   Gruplardan fikir kartlarını ve rol dağılımlarını birer dakikada sınıfa tanıtmaları istenir. Öğretmen, grupların çalışma sürecini Gözlem Formu ve Kontrol Listesi ile değerlendirir; formda rollerin yerine getirilmesi, her üyenin fikir üretmesi ve ortak çalışma maddeleri işaretlenir. Öğrencilerden grup içinde üstlendikleri rolü ve üretilen fikrin toplumsal birliğe katkısını birer cümleyle yazmaları istenir.

   SB.5.1.3

Sınıf defteri: SB.5.1.3 Toplumsal birliği sürdürmeye yönelik yardımlaşma ve dayanışma…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, Birleşmiş Milletler Günü'nün (24 Ekim) uluslararası dayanışmayı hatırlattığını belirtir. Öğrencilerden yaşadıkları çevrede gördükleri bir yardımlaşma örneğini paylaşmaları istenir. Önceki haftalarda üretilen fikirler etkileşimli tahtada hatırlatılır. Bu hafta fikirlerin müzakere edileceği, eyleme dönüştürüleceği ve yaşanılan ilin göreceli konumunun belirleneceği duyurulur.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar, önceki haftalarda ürettikleri yardımlaşma ve dayanışma fikirlerini sırayla sunar. Fikirlerin uygulanabilirliği, topluma yararı ve gerekli kaynakları tartışılır; ortak bir fikir üzerinde uzlaşılır (SB.5.1.3.d) (SDB2.1) (SDB3.3). Etkinliklere katılmanın önemi üzerinde durularak topluma karşı sorumluluk bilinci desteklenir (D16.2).

   SB.5.1.3
3. 15 dk
   Etkinlik 2

   Seçilen fikir için görev dağılımı, zaman çizelgesi ve gerekli araç-gereçleri içeren bir eylem planı hazırlanır; planın ilk adımı uygulanır (SB.5.1.3.e) (SDB2.2). Gruplar çalışma süreçlerini ve faaliyetlerini tanıtan bir broşür taslağı oluşturur.

   SB.5.1.3
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Sınıfta bir sosyal medya panosu oluşturulur; gruplar eylemlerini ve broşür taslaklarını bu panoda paylaşır (SB.5.1.3.e) (E3.3). Öğrencilerden iyi davranmanın toplumsal bağları nasıl güçlendirdiğini tartışmaları ve millî ve manevi değerleri gözeterek fedakârlık ile iyilikseverliğe ilişkin örnek vermeleri istenir (D14.3, D20.3).

   SB.5.1.3
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden yaşadıkları ilin komşu illerini, denizlere ve dağlara göre yerini harita ve dijital içerikten yararlanarak belirlemeleri istenir (SB.5.2.1.a) (OB4) (OB2). Ardından ilin çevresindeki yerlere göre konumu 'kuzeyinde', 'batısında' gibi yön ifadeleriyle yazılır.

   SB.5.2.1
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Belirlenen göreceli konum özellikleri, çizim kâğıdında basit bir konum krokisiyle görselleştirilir (SB.5.2.1.b) (OB4). Öğrencilerden krokide ilin komşularını, yönleri ve çevredeki belirgin yer şekillerini göstermeleri istenir. Krokiler gruplar arasında karşılaştırılır (KB2.7).

   SB.5.2.1
7. Sonuçlandırma20 dk

   Gruplar konum krokilerini sınıfa sunar; öğretmen krokileri kontrol listesi ve dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirir (SB.5.2.1.b). Eylem sürecinde grup çalışması gözlem formuyla değerlendirilir. Öğrencilerden yardımlaşma fikrinin nasıl eyleme dönüştüğünü ve ilin konumunu görselleştirirken neleri belirlediklerini birer cümleyle ifade etmeleri istenir.

   SB.5.1.3SB.5.2.1

Sınıf defteri: SB.5.1.3 Toplumsal birliği sürdürmeye yönelik yardımlaşma ve dayanışma…; SB.5.2.1 Yaşadığı ilin göreceli konum özelliklerini algılayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı ve Kızılay Haftası'na kısaca değinir. Öğrencilerden Türkiye haritasında yaşadıkları ili ve komşu illeri göstermeleri istenir. Önceki derslerde belirlenen göreceli konum özelliklerinin bu derste tablo, harita ya da bilgi kartıyla görselleştirileceği ve sözlü olarak özetleneceği açıklanır.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden ders kitabındaki ve görsel kaynaklardaki örnek tablo, dilsiz harita ve bilgi kartlarını incelemeleri istenir (OB1, OB4). Bu örneklerin hangi bilgileri nasıl gösterdiği karşılaştırılır (KB2.7). Her biçimin güçlü yönleri tartışılır ve öğrenciler kendi illeri için kullanacakları biçimi seçer (SB.5.2.1.b).

   SB.5.2.1
3. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler harita / atlas ve etkileşimli tahtadaki dijital içerikten yararlanarak yaşadıkları ilin yeryüzü şekillerini, su kaynaklarını, tarihî mekânlarını ve komşu illerini yeniden tarar (OB2, KB2.6). Bilgiler ders kitabıyla karşılaştırılarak doğrulanır (E3.4) ve seçilen biçime uygun taslak olarak not edilir (SB.5.2.1.b).

   SB.5.2.1
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden verilen kaynaklardan hareketle yaşadıkları ilin yeryüzü şekillerine, su kaynaklarına, önemli tarihî mekânlarına ve komşu illerine örnekler vermeleri istenir. Doğal güzelliklerin ve tarihî mekânların gelecek nesillere aktarılmasının önemi sınıfça konuşulur (D19.3). Örnekler tahtada listelenir (SB.5.2.1.b).

   SB.5.2.1
5. 25 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden bu örneklerden hareketle ilin göreceli konum özelliklerini tablo, Türkiye dilsiz mülki idare haritası ya da görsellerle desteklenmiş bilgi kartı hazırlayarak görselleştirmeleri istenir (E3.3). Öğretmen çalışmaları dolaşarak izler ve geri bildirim verir. Tamamlanan ürünler derecelendirme ölçeği ölçütlerine göre gözden geçirilir (SB.5.2.1.b).

   SB.5.2.1
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden kaynaklardan ve hazırladıkları görselleştirmelerden yola çıkarak ilin göreceli konum özelliklerini ikili gruplar hâlinde sırayla sözlü olarak özetlemeleri istenir (SDB2.1, OB1). Dinleyen öğrenci eksik ya da farklı gördüğü bilgiyi belirtir. Öğretmen sunumları gözlem formu ya da kontrol listesiyle izler (SB.5.2.1.c).

   SB.5.2.1
7. Sonuçlandırma20 dk

   Birkaç öğrenciden yaşadığı ilin göreceli konumunu görselleştirmesinden yararlanarak sınıfa özetlemesi istenir. Öğrenme kanıtı olarak görselleştirmeler derecelendirme ölçeğiyle, sözlü özetler gözlem formu ve kontrol listesiyle değerlendirilir. Öğrencilerden ölçütlere göre kendi çalışmalarını gözden geçirmeleri ve eksik buldukları bilgiyi tamamlamaları istenir.

   SB.5.2.1

Sınıf defteri: SB.5.2.1 Yaşadığı ilin göreceli konum özelliklerini algılayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Önceki haftanın çıktıları (SB.5.2.2) kısa sorularla yoklanır; yaşadığı İlde Doğal ve Beşerî Çevredeki Değişim konusuna dikkat çekilir. Atatürk Haftası (10-16Kasım) ile bağ kurularak derse giriş yapılır.

2. Keşfetme35 dk

   Öğrencilerden yaşadıkları ildeki doğal ve beşerî çevrede meydana gelen değişimlerin etkileri ile ilgili merak ettikleri soruları sormaları istenir (E3.8). Öğrenciler verilen kaynakları tekrar inceleyerek merak ettikleri sorular doğrultusunda yaşadıkları ilde bulunan doğal ve beşerî çevrede geçmişten günümüze meydana gelen değişimin neden ve sonuçlarını ifade eder.

   SB.5.2.2
3. Uygulama55 dk

   Bu süreçte öğrencilerden yaşadığı ilde bulunan doğal ve beşerî çevrede meydana gelen değişimin sonuçlarını altı şapkalı düşünme tekniği ile ifade etmeleri istenebilir (SDB3.3). Ayrıca öğrencilerin gelecek nesillere daha temiz bir çevre bırakmak için su kaynakları, bitki örtüsü varlığı veya yerleşim alanları gibi çevresel faktörlerin korunması konusunda duyarlı olmaları sağlanır (D18.3). Bu aşamada “yeşil vatan” kavramına da değinilerek ülkemizin doğal varlıklarını korumanın önemi ile ilgili farkındalık kazandırılır (D19.3). Öğrenciler, bireysel veya grup hâlinde yaşadıkları ildeki doğal ve beşerî çevrede geçmişten günümüze meydana gelen değişimin neden ve sonuçlarını balık kılçığı diyagramında yazılı olarak ifade eder (SDB2.1).

   SB.5.2.2
4. Sonuçlandırma20 dk

   Öğrencilerin "Yaşadığı ilde doğal ve beşerî çevrede meydana gelen değişimin neden ve sonuçlarını elde ettiği bilgilere dayanarak ifade eder" düzeyine ulaşması gözlenir; yazılı Sınav ile değerlendirilir.

   SB.5.2.2

Sınıf defteri: SB.5.2.2 Yaşadığı ilde doğal ve beşerî çevredeki değişimi neden ve…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada yaşanılan ile ait bir afet fotoğrafını gösterir ve öğrencilerden görüntüde gördüklerini bir cümleyle ifade etmelerini ister (OB4). Afetin insanların yaşamını ve çevreyi nasıl etkilediği sorulur, yanıtlar tahtaya yazılır. Dersin amacının, afetlerin etkilerini azaltmaya yönelik bir farkındalık etkinliği planlamak ve uygulamak olduğu belirtilir.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler dörderli gruplara ayrılır. Her gruba ders kitabından ve görsel kaynaklardan (fotoğraf, resim) seçilmiş, yaşanılan ilde görülme olasılığı bulunan doğa olaylarına ait örnek olaylar verilir. Gruplardan kaynaklardaki doğa olaylarını ve bunların afete dönüşmesinde insan etkisinin payını belirlemeleri istenir (OB1, OB4) (SB.5.2.3.a).

   SB.5.2.3
3. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan bulgularını doğa olayı, insan etkisi ve olası etki başlıklı üç sütunlu bir tabloya yazmaları istenir (KB2.6). Tablolar sınıfta paylaşılır. Öğretmen yönlendirmesiyle yaşanılan il için riski en yüksek iki afet belirlenir ve sınıfça ortak bir listeye yazılır (SB.5.2.3.a).

   SB.5.2.3
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Gruplar dijital kaynaklardan, örnek olaylardan ve AFAD İl Afet Risk Azaltma Planı’ndan yararlanarak riski yüksek afetlerin etkilerini azaltmaya yönelik hazırlıkları belirler (OB2, SDB2.2, E3.7). Belirlenen hazırlıklar gruptaki her öğrencinin katkısıyla bir listeye dönüştürülür (SB.5.2.3.a).

   SB.5.2.3
5. 15 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden afetlerin etkilerini azaltmaya yönelik, afet bilincini geliştirecek bir farkındalık etkinliği planı hazırlamaları istenir (D5.3). Planda etkinliğin türü (afiş, kısa sunu, rol oynama), mesajı, hedef kitlesi ve görev dağılımı yer alır. Tasarımda afet bilincinin etkileri azaltmadaki rolü göz önünde bulundurulur (SDB2.2, E3.7) (SB.5.2.3.a).

   SB.5.2.3
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar hazırladıkları farkındalık etkinliği planını sınıfta uygular; diğer gruplar etkinliğe katılımcı olarak katılır. Öğretmen gruplar arasında dolaşarak planın adımlarının izlenmesine rehberlik eder. Her grup, planında yer alan mesajı sınıfa ulaştırdığı ölçüde etkinliğini tamamlar (SB.5.2.3.b).

   SB.5.2.3
7. Sonuçlandırma20 dk

   Gruplar uyguladıkları farkındalık etkinliğini sınıfa kısaca özetler. Öğretmen, planın adımlarının uygulanıp uygulanmadığını Kontrol Listesi ile, grup içindeki katkıları Gözlem Formu ile kayıt altına alır. Öğrencilerden afet bilincinin afetlerin etkilerini azaltmadaki rolünü tek cümleyle yazmaları istenir ve yazılanlar Performans Görevi kapsamında toplanır (SB.5.2.3.b).

   SB.5.2.3

Sınıf defteri: SB.5.2.3 Yaşadığı ilde meydana gelebilecek afetlerin etkilerini azaltmaya…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki derste hazırlanan afet farkındalık etkinliği planlarının grup masalarına çıkarılmasını ister. 3 Aralık Dünya Engelliler Günü'ne değinerek afet anlarında engelli bireylerin gereksinimlerinin de düşünülmesi gerektiği vurgulanır (D5). Bugün planların uygulanacağı ve değerlendirileceği açıklanır; gruplar görev dağılımlarını gözden geçirir (SDB2.2).

2. Keşfetme35 dk

   Gruplar, hazırladıkları sunum, resim, afiş veya posterlerle afet farkındalık etkinliklerini uygular; çalışmalar sınıf ortamında, çevrim içi ortamlarda, okul panolarında, okul bahçesinde veya koridorda paylaşılır (SDB2.1, SDB2.2, SB.5.2.3.b). Her grup, yaşadığı ilde meydana gelebilecek afetlerin etkilerini azaltmaya yönelik mesajını izleyicilere anlatır ve izleyici sorularını yanıtlar (SB.5.2.3.b).

   SB.5.2.3
3. Uygulama25 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, afet ve acil durumlarda bilgi kirliliğini önlemek için AFAD gibi güvenilir bilgi kaynaklarının neler olduğunu açıklar; gruplar etkinliklerinde kullandıkları bilgileri bu kaynaklarla karşılaştırır (E3.10, OB1). Öğretmen ya da akranlar, farkındalık etkinliklerine yazılı veya sözlü geri bildirim verir (SDB2.1, SB.5.2.3.c).

   SB.5.2.3
4. 30 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar aldıkları geri bildirimler doğrultusunda farkındalık etkinliklerini yeniden düzenler (SDB2.1). Etkinliğin hedefe ulaşıp ulaşmadığı, güçlü ve geliştirilmesi gereken yönleri balık kılçığı üzerinde nedenleriyle birlikte gösterilerek planın değerlendirilmesi yapılır (E3.8, SB.5.2.3.c).

   SB.5.2.3
5. Sonuçlandırma20 dk

   Gruplar yeniden düzenledikleri etkinliklerini kısaca sunar; öğretmen kontrol listesi ve gözlem formuyla planın uygulanmasını ve değerlendirilmesini izler (SB.5.2.3.c). Öğrencilerden etkinliğin farkındalık oluşturup oluşturmadığına ve neyin geliştirilebileceğine ilişkin kısa bir yazılı yansıtma yazmaları istenir. Çalışmalar performans görevi olarak toplanır (SDB3.3).

   SB.5.2.3

Sınıf defteri: SB.5.2.3 Yaşadığı ilde meydana gelebilecek afetlerin etkilerini azaltmaya…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Etkileşimli tahtada Türkiye haritası açılır; öğrencilerden ülkemizin sınırlarını gözlemleyerek komşu devletlerle ilgili ön bilgilerini söylemeleri istenir (OB4). İnsan Hakları ve Demokrasi Haftası'na değinilerek komşu halklara saygı ve duyarlılığın önemi vurgulanır (D5). Bu derste komşu devletlerle ilgili kaynakların belirleneceği ve bilgilerin bu kaynaklardan bulunacağı duyurulur.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Ülkemizin kara sınırı olan komşu devletlerle ilgili hangi bilgilere (başkent, bağımsızlık sembolleri, ülkemize göre konum) ulaşılacağı öğretmen rehberliğinde konuşulur. Bu bilgiler için kullanılabilecek yazılı ve görsel kaynaklar (ders kitabı, atlas, harita, fotoğraf) belirlenir (OB1, OB4) (SB.5.2.4.a).

   SB.5.2.4
3. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplara birer komşu devlet verilir; öğrenciler hangi kaynağın hangi bilgiye daha uygun olduğunu tartışarak kendi kaynaklarını belirler (SB.5.2.4.a). Dijital kaynaklardan da yararlanılabileceği belirtilir (OB2). Belirlenen kaynaklar ve seçilme nedenleri sınıfla paylaşılır (SB.5.2.4.a).

   SB.5.2.4
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Öğretmen, bağımsızlık sembollerine ilişkin açıklama yapar ve ülkemizin bağımsızlık sembollerine (ör. bayrak, millî marş) değinir. Öğrencilerden bu açıklamadan hareketle komşu devletlerinin bağımsızlık sembollerini belirledikleri kaynaklarda aramaları istenir (OB1, OB4) (SB.5.2.4.b).

   SB.5.2.4
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar belirledikleri kaynaklardan komşu devletlerinin başkentini bulur ve etkileşimli tahtadaki harita üzerinde gösterir (OB1, OB4) (SB.5.2.4.b). Aynı kaynaklardan devletin bağımsızlık sembollerine ilişkin bilgilere ulaşılır (SB.5.2.4.b).

   SB.5.2.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar komşu devletlerinin ülkemize göre konumunu (yön) harita ve görsel kaynaklardan bulur (OB1, OB4) (SB.5.2.4.b). Yunanistan, Bulgaristan, Suriye ve Gürcistan’ın denizden de sınır komşumuz olduğu vurgulanır. Bulunan bilgiler gruplarca sözlü olarak sunulur.

   SB.5.2.4
7. Sonuçlandırma20 dk

   Gruplar bulduğu başkent, bağımsızlık sembolü ve konum bilgilerini harita üzerinde göstererek sınıfa sözlü sunar (SB.5.2.4.b). Öğretmen, Kontrol Listesi ile her grubun üç bilgiye de ulaşıp ulaşmadığını işaretler ve Gözlem Formu ile grup çalışmasındaki iş birliğini değerlendirir (SDB2.2). Performans Görevi için sunumlar Derecelendirme Ölçeği'ne göre puanlanır.

   SB.5.2.4

Sınıf defteri: SB.5.2.4 Ülkemize kara sınırı olan komşu devletler hakkında bilgi toplayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen etkileşimli tahtada Türkiye haritasını açar ve 'Bir komşu devlet hakkında ulaşılan her bilgi doğru mudur?' sorusunu yöneltir (E3.8). Önceki haftalarda toplanan bilgi notları gözden geçirilir. Öğrencilere bu derste bilgilerin doğrulanacağı, kaydedileceği ve komşu devletleri tanıtan bir afişe dönüştürüleceği duyurulur.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Etkileşimli tahtadaki haritada kara sınırı olan komşu devletler ve sınır hatları gösterilir; öğrencilerden ülkelerinin sınırlarını ve sınır komşularını ders kitabındaki haritayla eşleştirmeleri istenir (D19.1). Her öğrenci önceki haftalarda topladığı bilgilerden bir komşu devletle ilgili bir bilgi seçer ve bilginin hangi kaynaktan alındığını söyler (SB.5.2.4.c).

   SB.5.2.4
3. 20 dk
   Etkinlik 2

   Sınıfça güvenilir bir kaynağın ölçütleri (yazar, yayıncı, tarih, resmî kurum uzantısı) belirlenir (OB1, E3.4). İkili gruplardan seçtikleri bilgiyi ders kitabı ve ikinci bir kaynakla karşılaştırarak doğru, eksik ya da çelişkili olarak işaretlemeleri istenir (SB.5.2.4.c).

   SB.5.2.4
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Gruplardan her komşu devlet için topladıkları bilgileri en az iki güvenilir kaynakla karşılaştırarak doğrulamaları istenir (E3.10). Karşılaştırma Tablosuna bilgi, birinci kaynak, ikinci kaynak ve sonuç sütunları işlenir (KB2.7). Yanlış ya da doğrulanamayan bilgiler ayıklanır (SB.5.2.4.c).

   SB.5.2.4
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplardan doğrulanan bilgileri başkent, doğal çevre, beşerî çevre ve Türkiye'ye göre göreceli konum başlıkları altında kaydetmeleri istenir (KB2.6). Her bilginin yanına kaynak adı yazılır; sayısal veriler tablo ya da grafikle gösterilir (OB7). Kayıtların düzenli ve eksiksiz tutulmasına dikkat edilir (SB.5.2.4.ç).

   SB.5.2.4
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Gruplar, kaydedilen bilgileri bir komşu devleti tanıtan afişe dönüştürür ve afişi kullanarak yapacakları kısa sunumu hazırlar (SDB2.2). Afişte görsel ve metin dengesine ve bilgilerin kaynakla birlikte yazılmasına dikkat edilir (OB4). Bilgilerin doğrulanmış hâliyle kaydedildiği kontrol edilir (SB.5.2.4.ç).

   SB.5.2.4
7. Sonuçlandırma20 dk

   Gruplar afişleriyle komşu devletleri tanıtan kısa sunumlar yapar. Dinleyen gruplar Kontrol Listesi ile bilgilerin kaynakla doğrulanıp kaydedilip kaydedilmediğini işaretler. Öğretmen afişleri Dereceli Puanlama Anahtarı ile değerlendirir ve ürünleri Performans Görevi olarak dosyalar. Öğrencilerden bilgiyi doğrulamanın ve kaydetmenin neden gerekli olduğunu tek cümleyle yazmaları istenir (SB.5.2.4.ç).

   SB.5.2.4

Sınıf defteri: SB.5.2.4 Ülkemize kara sınırı olan komşu devletler hakkında bilgi toplayabilme; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada UNESCO Dünya Mirası Listesi'nden bir fotoğraf gösterir. Öğrencilerden görselde ne gördüklerini ve bu ögenin neden korunması gerektiğini söylemeleri istenir. Ortak miras ve UNESCO kavramları kısaca hatırlatılır, haftanın hedefi duyurulur.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden ders kitabı ve verilen görsel kaynaklardaki UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan dünyadan ve Türkiye'den örnekleri incelemeleri istenir (OB1, OB4). Dünyadan ve Türkiye'den örnekler arasındaki benzerlik ve farklar tabloda karşılaştırılır (KB2.7). İncelemelerden ortak mirasın önemine dair ilk çıkarımlar yazılır (SB.5.3.1.a).

   SB.5.3.1
3. 15 dk
   Etkinlik 2

   Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi'nde yer alan Türkiye'den ve dünyadan örnekler görsellerle incelenir (OB1, OB4). Öğrencilerden somut ve somut olmayan miras ögelerini ayırarak ikili tabloya yerleştirmeleri istenir (KB2.5). Örneklerin toplumlar için ne ifade ettiği hakkında çıkarım yapılır (SB.5.3.1.a).

   SB.5.3.1
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden dijital kaynaklardan yararlanarak ortak miras ögelerinin neden önemli olduğunu araştırmaları istenir (OB2). Büyük grup tartışmasında çıkarımlar sözlü olarak ifade edilir ve arkadaşların görüşleri dinlenir (SDB2.1). Ortak mirasın önemine ilişkin çıkarımlar tahtada ortak listede toplanır (SB.5.3.1.a).

   SB.5.3.1
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden yaşadıkları ildeki ortak miras kapsamında değerlendirilebilecek ögeleri belirlemeleri istenir. UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne girmesini istedikleri ögeler gerekçeleriyle sıralanır (SB.5.3.1.a). Sıralamalar küçük gruplarda karşılaştırılır ve gerekçeler gözden geçirilir (E3.10).

   SB.5.3.1
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden çıkarımlarına dayanarak ortak mirasın önemini açıklayan bir ürünün (bilgi görseli, afiş vb.) taslağını hazırlamaları istenir. Taslakta il için seçilen ögeler, görseller ve kısa gerekçe cümleleri yer alır (SB.5.3.1.b).

   SB.5.3.1
7. Sonuçlandırma20 dk

   Öğrencilerden ortak mirasın önemini açıklayan ürünlerini (bilgi görseli) tamamlamaları istenir (SB.5.3.1.b). Ürünler kontrol listesi ve derecelendirme ölçeğiyle gözden geçirilir. Öğretmen eksik noktaları belirtir; öğrenciler gerekli düzeltmeleri yapıp ürünlerini dosyalarına koyar.

   SB.5.3.1

Sınıf defteri: SB.5.3.1 Yaşadığı ildeki ortak miras ögelerine ilişkin oluşturduğu ürünü…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, yılbaşı vesilesiyle geçen yıl boyunca öğrenilenleri anımsatır ve yaşanılan ildeki bir ortak miras ögesinin fotoğrafını etkileşimli tahtada gösterir. Öğrencilerden bu ögenin neden korunması gerektiğini bir cümleyle söylemeleri istenir (E1.1; OB5). Bu hafta ortak mirasın önemini açıklayan bir ürünün oluşturulup paylaşılacağı açıklanır.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler yaşadıkları ildeki somut ve somut olmayan miras ögelerini (tarihî yapı, yöresel yemek, el sanatı, halk oyunu vb.) fark ederek sınıflandırır (KB2.5; OB5). Çıkarımlarına dayanarak ögelerin korunmasına yönelik gerekçeler üretir (D15.2, SDB3.3). Ortak mirasın önemini en iyi anlatacak ögeyi ve ürün türünü (afiş, poster, broşür) seçer (SB.5.3.1.b).

   SB.5.3.1
3. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler seçtikleri ögeye ilişkin bilgi ve görselleri ders kitabından ve güvenilir genel ağ kaynaklarından toplar (OB1, OB2). Ürünün başlığını, ana mesajını ve yerleşimini gösteren taslağı kâğıda çizer (E3.3). Taslakta ortak mirasın önemini açıklayan en az iki gerekçeye yer verilir (SB.5.3.1.b).

   SB.5.3.1
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrenciler taslaklarını afiş, poster veya broşür olarak tamamlar; başlık, görsel ve açıklayıcı cümleler ortak mirasın önemini vurgulayacak biçimde düzenlenir (E2.2, E3.2, E3.3, OB4). Öğrenciler ürünlerini Dereceli Puanlama Anahtarındaki ölçütlere göre gözden geçirip eksiklerini tamamlar (SB.5.3.1.b).

   SB.5.3.1
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrenciler ürünlerini eşlerine ve küçük gruplara sunar; seçtikleri ögenin neden ortak miras sayıldığını ve önemini çıkarımlarıyla anlatır (SDB2.1; SB.5.3.1.c). Dinleyenler her ürün için bir olumlu yön ve bir öneri yazar; benzer ögelerin ortak ve farklı yönleri karşılaştırılır (KB2.7).

   SB.5.3.1
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Ürünler sınıf panosunda sergilenmek üzere düzenlenir. Öğrenciler sergiyi gezerek en çok dikkat çeken üç ögeyi ve bu ögelerin önemini birer cümleyle not eder (SB.5.3.1.c; E1.1).

   SB.5.3.1
7. Sonuçlandırma20 dk

   Öğretmen, sergilenen ürünler üzerinden ortak mirasın önemini sınıfla toparlar. Her öğrenci ürününü ve çıkarımını bir iki cümleyle paylaşır (SB.5.3.1.c). Ürünler Performans Görevi olarak Dereceli Puanlama Anahtarı ile, paylaşım süreci Gözlem Formu ve Kontrol Listesi ile değerlendirilir. Öğrencilerden ortak mirası koruma sorumluluğuna ilişkin birer cümle yazmaları istenir (D19, E2.2).

   SB.5.3.1

Sınıf defteri: SB.5.3.1 Yaşadığı ildeki ortak miras ögelerine ilişkin oluşturduğu ürünü…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Önceki haftanın çıktıları (SB.5.3.1) kısa sorularla yoklanır; anadolu’nun İlk Yerleşim Yerlerinde Sosyal Hayat konusuna dikkat çekilir. Veremle Savaş Eğitimi Haftası (Ocak ayının ilk haftası) ile bağ kurularak derse giriş yapılır.

2. Keşfetme35 dk

   Bir tarih şeridi üzerinde MÖ, Milat, MS ve yüzyıl kavramları açıklanarak öğrencilerin bu kavramları somutlaştırması sağlanır. Göbeklitepe’ye ait arkeolojik kazı görselleri öğrencilere inceletilir. Yapılan incelemeden yola çıkarak arkeoloji, arkeolojik kazı ve höyük kavramları açıklanır. Bu süreçte Göbeklitepe’nin inanç merkezi olarak tarihteki önemi vurgulanır.

   SB.5.3.2
3. Uygulama55 dk

   Geçmişte yaşamış toplumların yaşam koşullarının anlaşılmasında arkeolojinin rolü üzerinde durularak Anadolu’daki ilk yerleşim yerlerinden Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar’da yaşamış insanların sosyal hayatlarına ilişkin yazılı ve görsel kaynaklar öğrenciler tarafından incelenir (OB1, OB4). Ayrıca dijital kaynaklar da kullanılabilir (OB2). İlk yerleşim yerleri incelenirken öğrencilerin koruma alanlarını tanımaları, bu mirasın gelecek nesillere aktarılmasının önemini kavramaları ve buna yönelik farkındalık geliştirmeleri sağlanır (D19.3, OB5, E1.1, E3.8). Yapılan incelemeler sonucunda öğrenciler Anadolu’nun ilk yerleşim yerlerinde yaşayan toplumların sosyal hayatlarını şekillendiren unsurlardan barınma, beslenme ve temel geçim faaliyetlerini belirler. Öğrenciler, kaynaklarda yer alan bilgileri dikkate alarak Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar’da yaşamış insanların sosyal hayatlarına ilişkin görüşlerini sözlü olarak ifade eder (E3.6, OB1). Öğrencilerden incelenen kaynaklardan hareketle Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar’da yaşamış toplumların yaşadıkları dönemin ve mekânın koşulları ile sosyal hayatları arasındaki ilişkiyi analiz etmeleri istenir. Analiz sonucunda bu toplumların yaşadıkları dönemin ve mekânın özelliklerini fark etmeleri ve bu özellikleri sınıflama tablosuna kaydetmeleri istenir (KB2.5). Öğrencilerden Anadolu’da kurulan ilk yerleşmelerdeki toplumların sosyal hayat unsurlarından beslenme, barınma ve temel geçim faaliyetleriyle günümüz insanlarının hayatlarındaki bu unsurları karşılaştırarak benzer ve farklı yönlerini belirlemeleri sağlanır.

   SB.5.3.2
4. Sonuçlandırma20 dk

   Öğrencilerin "Anadolu’da ilk yerleşimleri kuran toplumların sosyal hayatlarına ilişkin bakış açısını kaynaklar doğrultusunda yapılandırır" düzeyine ulaşması gözlenir; yazılı Sınav ile değerlendirilir.

   SB.5.3.2

Sınıf defteri: SB.5.3.2 Anadolu’da ilk yerleşimleri kuran toplumların sosyal hayatlarına…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, etkileşimli tahtada Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar'a ait görsel kaynakları (fotoğraf, resim) gösterir. Öğrencilerden görsellerde dikkatlerini çeken bir ayrıntıyı söylemeleri istenir (E1.1). Ardından 'Bu insanların günlük hayatı nasıl geçiyordu?' sorusu sorularak haftanın konusu tanıtılır.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar'a ilişkin görsel kaynakları ve ders kitabı bilgilerini inceleyerek elde ettikleri verileri beslenme, barınma ve temel geçim faaliyetleri başlıklarıyla karşılaştırma tablosuna işlemeleri istenir (E3.2, OB7). Tablodaki verilerden hareketle toplumların sosyal hayatı kaynaklardan edinilen bilgiler doğrultusunda yorumlanır (SB.5.3.2.a).

   SB.5.3.2
3. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden dönemin imkân ve koşullarını dikkate alarak beslenme, barınma ve geçim faaliyetlerini açıklamaları istenir (SB.5.3.2.b). Fikir taraması tekniğiyle bu faaliyetleri etkileyen olumlu ve olumsuz durumlara ilişkin görüşler sözlü olarak ifade edilir (SDB3.3). Olumsuz durumlardan korunmak için bu toplumların neler yapmış olabileceği tartışılır (SB.5.3.2.b).

   SB.5.3.2
4. Uygulama15 dk
   Etkinlik 1

   Fikir zinciri tekniği uygulanır: Öğrenci, konuyla ilgili görüşünü bir kâğıda yazıp başka bir öğrenciye verir. Kâğıdı alan öğrenci görüşü geliştirir veya yeni bir görüş ekler. Sınıftaki tüm görüşler paylaşılır ve kaynaklardan edinilen bilgilerle ilişkilendirilerek bakış açısı yapılandırılır (SB.5.3.2.c).

   SB.5.3.2
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden kendilerini Anadolu'daki yerleşim yerlerinden birinde ilgili dönemde yaşayan bir karakter (çocuk, avcı, toplayıcı, tarımla uğraşan biri vb.) olarak hayal etmeleri istenir. Konuşma halkası tekniğiyle karakterin sosyal hayatına ilişkin görüşler kaynaklardan edinilen bilgiler doğrultusunda sözlü olarak ifade edilir (SDB3.1, OB1). Böylece toplumların sosyal hayatına ilişkin bakış açısı kaynaklarla desteklenir (SB.5.3.2.c).

   SB.5.3.2
6. 20 dk
   Etkinlik 3

   Öğrencilerden o dönemde yaşamış insanlara ve yaşantılarına ilişkin görüşlerini yazılı veya görsel bir ürüne dönüştürmeleri istenir (OB4, E2.1, E3.3). Ürünlerde kaynaklardan edinilen bilgilere dayanan bakış açısı açıkça gösterilir (SB.5.3.2.c). Hazırlanan ürünler dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir.

   SB.5.3.2
7. Sonuçlandırma20 dk

   Öğrencilerden hazırladıkları yazılı veya görsel ürünleri bilgi görseli (infografik metin) olarak düzenlemeleri istenir. Ürünlerde avcı-toplayıcı toplum, yerleşik hayat ve ortak miras kavramlarına yer verilir (SB.5.3.2.c). Karşılaştırma tablosu ve ürünler kontrol listesi ile dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilir; öğretmen gözlem formuna not alır.

   SB.5.3.2

Sınıf defteri: SB.5.3.2 Anadolu’da ilk yerleşimleri kuran toplumların sosyal hayatlarına…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Etkileşimli tahtada Mezopotamya ve Anadolu'yu gösteren bir harita ile bölgeye ait bir görsel sunulur. Öğrencilerden bu bölgede yaşamış medeniyetlerle ilgili bildiklerini söylemeleri istenir (E1.1). Medeniyet, ortak miras ve UNESCO kavramları kısaca hatırlatılır.

2. Keşfetme20 dk
   Etkinlik 1

   Verilen yazılı ve görsel kaynaklar (ders kitabı metinleri, fotoğraf ve resimler) etkileşimli tahtada sunulur. Öğrencilerden Sümer, Babil ve Asur ile ilgili kaynakları inceleyerek (OB1, OB4) ortak mirasa katkı sağlayan unsurları not etmeleri istenir (SB.5.3.3.a).

   SB.5.3.3
3. 15 dk
   Etkinlik 2

   Aynı yöntemle Hitit, Lidya ve İyonlarla ilgili yazılı ve görsel kaynaklar incelenir (OB1, OB4). Öğrenciler bu medeniyetlere ait ortak mirasa katkı sağlayan unsurları belirleyip sınıfta paylaşır (SB.5.3.3.a).

   SB.5.3.3
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Dijital kaynaklardan ve sanal müze uygulamalarından (OB2) yararlanılarak Sümer, Babil ve Asur ile ilgili inceleme sürdürülür. Gruplar, incelenen kaynaklardan yola çıkarak bu medeniyetlerin ortak mirasa katkılarını odaklanarak ve çözümleyerek belirler (E3.2, E3.6) (SB.5.3.3.a).

   SB.5.3.3
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Aynı çalışma Hitit, Lidya ve İyonlar için yapılır. Öğrencilerden kaynaklara eleştirel bakarak (E3.10) bu medeniyetlerin ortak mirasa katkılarını belirlemeleri ve gruplarıyla sınıfa sunmaları istenir (SB.5.3.3.a).

   SB.5.3.3
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Belirlenen katkıların günümüze ulaşan örnekleri üzerinden ülke varlıklarına sahip çıkmanın ve geçmişe vefa göstermenin önemi açıklanır. Öğrencilerden ortak mirası koruma ve yaşatma konusunda özveriyle davranmak için neler yapabileceklerini söylemeleri istenir (D19.3, D15.2) (SB.5.3.3.a).

   SB.5.3.3
7. Sonuçlandırma20 dk

   Öğrencilerden Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin ortak mirasa katkılarını belirledikleri bir bilgi görseli (infografik metin) hazırlamaları istenir (SB.5.3.3.a). Hazırlanan görseller performans görevi olarak toplanır; kontrol listesi ve gözlem formuyla değerlendirilir. Öğretmen geri bildirim verir.

   SB.5.3.3

Sınıf defteri: SB.5.3.3 Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin ortak mirasa katkılarını…; değerlendirme

1. Derse Giriş10 dk

   Öğretmen, önceki haftada belirlenen Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin katkılarını etkileşimli tahtada kısa bir görsel kolajla hatırlatır. Öğrencilere 'Farklı coğrafyalarda yaşayan toplumların ortaya koyduğu katkılar birbirine benzeyebilir mi?' sorusu yöneltilir (E1.1). Bu haftanın amacının ortak mirasa katkılardaki benzerlikleri listelemek olduğu belirtilir; medeniyet, yerleşik hayat ve ortak miras kavramları sözlü olarak yoklanır.

2. Keşfetme15 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilere Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin ortak mirasa katkılarının yer aldığı tablo dağıtılır. 'Nesi var?' tekniğiyle her katkı için 'Ne işe yarıyor, nerede kullanılıyor, nesi var?' soruları sorulur; yanıtlar tablonun ilgili medeniyet bölümüne yazılır (OB1) (SB.5.3.3.b).

   SB.5.3.3
3. 20 dk
   Etkinlik 2

   Öğrencilerden ikili çalışarak tablodaki iki medeniyet sütununu yan yana okumaları ve aynı ya da birbirine yakın katkıları renkli kalemle işaretlemeleri istenir (KB2.7). İşaretlenen katkıların neden benzer olduğu, yerleşik hayat ve medeniyet kavramları üzerinden tartışılır. Her ikiliden en az üç benzerliği çalışma kâğıdına not etmesi istenir (SB.5.3.3.b).

   SB.5.3.3
4. Uygulama20 dk
   Etkinlik 1

   Öğrencilerden doldurulan tablodan hareketle bilim ve kültür başlıkları altındaki benzerlikleri çalışma kâğıdına listelemeleri istenir (OB1, SDB3.3). Ders kitabı ve etkileşimli tahtadaki kaynaklardan yararlanılır; her benzerliğin yanına kısa bir gerekçe yazılır (SB.5.3.3.b).

   SB.5.3.3
5. 20 dk
   Etkinlik 2

   Gruplar hâlinde ekonomi ve hukuk başlıkları altındaki benzerlikler aynı çalışma kâğıdına listelenir (E2.2). Öğrencilerden bu katkıların bilim ve kültür başlıklarındaki benzerliklerle nasıl ilişkili olduğunu bir cümleyle belirtmeleri istenir (E3.7). Gruplar listelerini etkileşimli tahtadaki ortak tabloya ekler (SB.5.3.3.b).

   SB.5.3.3
6. 15 dk
   Etkinlik 3

   Beyin eseri tekniğiyle her öğrenci kâğıda bir benzerlik fikri yazar ve kâğıt yandaki arkadaşına geçer; kâğıtlar iki tur dolaştırılır. Ortaya konulan fikirlerdeki benzerlikler öğrenciler tarafından değerlendirilir ve tekrar eden fikirler birleştirilir (SB.5.3.3.b).

   SB.5.3.3
7. Sonuçlandırma20 dk

   Öğrencilerden bilim, kültür, ekonomi ve hukuk başlıklarındaki benzerlikleri tek bir karşılaştırma tablosunda toplamaları istenir (KB2.7). Tablo, benzerliklerin doğru başlığa yerleştirilip yerleştirilmediği ve gerekçenin yazılıp yazılmadığı üzerinden kontrol listesiyle değerlendirilir. Öğrencilerden en etkileyici bulduğu benzerliği seçip ortak miras açısından önemini tek cümleyle ifade etmeleri istenir.

   SB.5.3.3

Sınıf defteri: SB.5.3.3 Mezopotamya ve Anadolu medeniyetlerinin ortak mirasa katkılarını…; değerlendirme